Pason Kointutunan / Kabar Nopili

Kopisanangan kumaa toinsanan tompinai om tambalut Dusun. Minaanku pohoroo o bolog diti sobaagi do ponimungan di bobolog i pinosurat doid boros Dusun. Alansan oku kumaa do tongotompinai om tangatambalut di kiharo bolog toi ko nokoilo do haro bolog om nunu nopo iri pinosurat id boros Dusun toi ko Kadazan (Tulun Kadai /Tangara) do popoilo doho maya do bolog 'Iso Dusun' diti. Kanou no misokodung do popoingkakat babasaon do id tompok tunturu tu insan tadau, tulun Dusun om woyoboros Dusun nga kotongkop nogi id sompomogunan.  | 

TUTUMANUD

Wednesday, May 9, 2012

Tangon Nu batu Luang

Iti noh tangon nu komotutuaan do mula ie. Kiaro miso andu um kusoi giri nokopikawin oh isiro, om mamaso isiro moniguang do koposion bagu. Poingion isiro doid miso kampung tingaran do kampung Bodungun. Miad do koubasaman nu ulun ngai, kaa noh nobuoi maagatinan oh andu nisio. Loin koh alang-alang sinanang nu guang niro tupo, do makalap isiro do anak  giri pogoyoon om makatamba do paganankan nisiro.
Nunuk Ragang Id Limunduk Watu Luang
Insan odou norikot oh timpu nu andu diti montorianak. Pokaanak oh isio do songulun anak andu om mosongon kopio o anak diti, om poilabih o koula-ulao nisio tio intad do bokonn. Maso nu bidan momaju do anak diti nokito nisio sampaping ani titi. Ingkooi pun koula-ulaoo nu anak diti ingkooi o nini sinanang nu guang ni ina ama no. Mangaya do sorita nu komututuaan pinonguranan nisiro anak andu diti di Kasum. Kaa nobuoi lapas dogiri poginipi ina ni Kasum do aro songulun andu mosongon namara disio do lalom inipian, koon nisio “Oi andu, insan odou anak diti mositi do posaraon mu do midadari." Kotudau oh andu diti miampai do tigug nisio om kaa isio nagarati do nokuo oh ingkooi inipian nisio ie.

Bataun-taun oh boui nakagayo oh ie Kasum om mosongon oh tupo babanar parabasan nu anak andu diti. Miad do ulun manyak kinumawin ie Kasum do songulun kusoi intad do kampung Sorob tingaran di Darii. Miad do aturan nu tuu laid kumawin gulu do yanan nu andu, om malapas poyo talu ngodou baru oh muli tingaran do maya wagu mongoi do yanan nu kusoi.

Pokakawin ani isim sino do balah andu, norikot o maya wagu mongoi sino do kampung Sorob yanan nu kusoi mamagun. Giee do mula ie nopo nga rata-rata ulun mamanau do tonok ontok do nunu ani ongoyon nisiro. lntad do kampung Bedungun mongoi do kampung Sorob magalud o panawon. Mogumu kampung·kampung nu ulun bokon mataliban miad do kampung Bakaro, Anguriting, Mutodon, Mansiang, Tompurung om Batu Luang baru o mokorikot do kampung Sorob. Do Batu Luang it nopo do solura nisio mukito takau rungib monini ani katapi boros nu komotutuaan intad do rungib diti kiaroo ruak batu dumalalom do lalom tana. Do mula io kalau pululunan oyo do batu mogonini intad do ribau nu ruak in nga morongog takau buod nu batu milungung tumuun do lalom.

Kunu sorita nu kumotutuaan doid lalom nu ruak batu diti kiaro poingion nipo nusukup do gayo, kunu koon mate nisio ani kiginayu miad do mangkuk bura tatapi ino ani, nipo diti kaa tapanau-panau poinlingkom soula-ula.

Kaa lagi natampak odou do mosuab dogii manamanau o paganakan om kopinsano ni Kasum sumusui do isan nu papak. Katapi untok do rikot isim do tupak sino do Batu Luang, sakajap mata bagu mamaris. Doo isan daat diti aro rungib batu om koubasanan nu ulun ngai rnapit sino mindorong. Ibok oh tupo ulun dogiati do nindomng ngai jo Kasum. Ie Kasum pointudung sino do isan nu rungib. Loin koh bagu alang-alang sapou nu dasam om indado nisiro tadu nu dasam dogii.

Kaa noh tupo nobuoi katadu o dasam dogiri om masing-masing do ulun dogiati sinumulura intad sind do rungib. Katapi koili poh bagu isiro kaa samana-mana poinsuang bagu ih Kasum tio sino do lalom nu rungib dogiri om batu ih pun tinumutub.

Nokotigog ngai isiro nokokito do kinantakan diti om mogitatampu isiro mongukab do ruak batu ie katapi kaa malap do ukab. Intad po do tinumutub nogiri ruak batu dogiri malar nini ulun kampung mongoi ponginam pamalabang do ruak batu ie, katapi kaa malap do ukabon. Intad do kaantakan dogiri am songinan sisiog inguranan do sisiog jujuriak malar taptuk-patuk do ruak batu ih sobinuoi turu ngomorondom om turu ngodou.

"Juriak, juriak susukon do jarum baru moukab" ino no gara nu jujuriak katapi koiso songulun pun ulun dogiati mumoduli om magarati do nunu ukuon nu sisiog jujuriak ie. Kaa nobuoi pinoipi bagu paganakn ni Kasum koon nu gia ih moukab bo dia ruak batu ie, moyuman muyun oyo do akal ingkuo mnmuka katapi kitimpu tum morondom om turu ngodou ani. Turu ngodou om turu morondom buoi nu jujuriak ie mapatuk-patuk do ruak batu miampai do gia nisio "]uria.k, juriak susukon do jarum baru moukab."

Katalib po turu ngodou turu morondom baru o bagu aro songulun andu nokorati do gia nu jujuriak io om iboko o kinami nisio katapi inumukab ani ruak batu ih baya-baya longon ani ni Kasum mokosolura intad do ruak batu ie om pinoguli ani ni Kasum susulung kawin nisio do kusoi noh om kibilin isio do ulun kampung ngai do ingkooi “Onjoo kawo kosusa guang sabab loin koh aku ani situ do lalom it nga mogumu akai situ." Mangaya oyo do sorita nu komotutuaan nga ulun nopo ukuoon ni Kasum it ponguranan do midadari.

Kaa mosontob guang nu ulun kampung do kinantakan dogiri om ongoi isiro pogium do ulun kobilangan. Kobilangan it nopo do muula ih nga ulun kiam kapandaian do ilimu om maalap mokopiboros do raramu gie kaa mokito nu manusia toomod. Najampa niro ulun diti poingion sino do kampung Batu Linting. Lapas dogiri kajadi noh banar pilawanan namakai do kuasa nu rogon intad do Batu Linting lumawan do kuasa nu rogon Batu Luang gio nantaau di Kasum. Nobobos iro niparang katapi kuasa rogon nio do Batu Luang loin koh alang-alang dinaras.

Kaa noh kunu mapandai motiu ruak batu nu Batu Luang. Suma ani am batu poinsundu sino do papak badaapan do ruak batu nu Batu Luang nopungol duo miso kakal pointidong om putul ih poimbanta do koogisan. Ino pogonoi sampai o do singkain ginalar nu ulun kampung batu dino do singkait it batu punggul. Nunu najadi sino do kampung Batu Linting intad do piparangan diti, am miso papak do sino napanu do batu botinting-tinting om mosongon pogilayan. Ino nopo kunu nga batu-batu pinotulud nu rogon Batu Luang lumawan do rogon nu Batu Linting om batu diti songinbanta do botinting-tinting intad do isan papak sumoloud mongoi do loutan sino do Batu Linting. Sampai o do singkait, mongoi takau oyo sino do kampung Batu Linting aro kakal batu diti mokito takau om mosongon oh banar papak nisio.

Abar do touri noh intad di Kasum parantaraan nu bobolian nokosalin o ie Kasum do pakaian rati nisio loin koh nogiri isio miad do jelama toomod katapi najadi o isio do midadari om nokokawin o kunu om kinanganaak isio sino do pomogunan niro. Aro nini sorita nu komotutuan nintalang isio doid inipian ni ina nisio loin koh nogiri miad isio do jelama toomod mato nisio moria om pointungkui isio do ulun alus.

Kibilin isio di ina no, "Muli aku ani bagu mongoi tombului dakau katapi mananda kau do miso katandaan muyun do mogipag daki."

Ino no sabab sampai o do singkait, am momiliu do sawat giri kakal lagi mongondom di Dariikasum malapas poh mikajang mananda iro momiliu do sawat om mogipag isiro di Dariikasum tumombuiui disim miampai do uok giri pinoturun o loid nu komotutuaan disiro. Ingkuo kinapandayan ngaran nu kusoi, nga bila poyo momiliu do sawat aro moroitan "okou tu Dariikasum ongoi kou nio sidang lalu..."  

Omboo kinabanaran nu tangon diti nga kaa noh napandaian sabab kaa takau insan pokatamu disim om, i tangon diti kinorongog ani intad do sorita nu komotutuan doid nganak-nganak bagu. Papak nu Batu Luang ani poinsasi nunu maso dogiri, batu pungul kakal poingkakat poinbobou sampai oh do singkoin nokowaya poinsasi do kaantakan diti om topulang oh ditakau do mamarati do kinabanaran nu tangon diti. Somumua baya gie ukuon nu tangon diti kakal lagi malap takau do ilong sino di kampung Batu Luang om kampung Batu Linting sampai oh do singkait.

Sinuratan ni: Rosaline Oliver Lidadun
Sinusuyan intad di: Adu Paulina Madayang, Otob Kuin om ii Muliana Guanoi

Dinalin mantad buuk 'Pelancaran Pesta Kaamatan Peringkat Sabah Tahun 2012 Di Kuala Penyu'  
Pinogonuan gambar: Jejak Dari Kalimbata

Tuesday, April 24, 2012

Tanak Mororobuat Minomonsoi Do Jip

Kokitanai do Google winonsoi di Google Doodle
Tadau baino (24/04), soira do ukaban tokou ilo Google, kokito tokou dilo pogigihum Google miagal gambar doid sawat diti. Gambar dilo pinotomod montok di minomonsoi do jip, ii Gideon Sunback  Isio nopo nga tanak di Jonas Otto Magnusson Sundbäck om Kristina Karolina Klasdotter, paganakan di poinharo-haro do mororobuat.

Nosusu di ontok 24 April 1880 id kabun Sonap ponong Suidon. Miningsingilo id Suidon pogulu do minundali id Jormon. Ontok di toun 1905, minundali id USA om kinumaraja id iso komponi roitan do 'Westinghouse Electric and Manufacturing' nga timpuun di toun 1906, kinumaraja isio id Universal Fastener Company. Id komponi diti noh tinimpuunon disio do minomonsoi dilo jip ii gunoon dati gisom noh do baino.

Pinogonuan;
http://en.wikipedia.org/wiki/Gideon_Sundback

Monday, April 23, 2012

Nuludan Kapangaramaian Kaamatan 2012

Nuludan Karamaian Kaamatan (Tonsoko gambar montok pongitanan tagayo)
Norikot nodi bulan lima
Kapanandakan tadau tagaayo
Tadau tagayo do kokotuan
Koubasanan tokou toinsanan

Kanou noh oinsanan
Kanou noh rumamai
Kanou no gumiak
Gumiak moiigom

Oi odu aki om nogi oinsanan
Kinongoho oku no doh suminding
Sinding nopo ti nga pangaramai
Montok tadau do tagayo tokou

Kanou noh oi odu
Angatai ii aki
Kanou oi daling
Mirapat sumayau
Ilo noh sinding 'Norikot Nodi Bulan Lima' di John Gaisah ii koubasanan do pounion id rodiu soira do rumikot tulan kolimo monikid toun.

Pointongkop watas nga papapanau do karamaian kaamatan tu ilo-ilo noh koubasanan tinungkusan do tulun Dusun.

Kumaa do tulun Dusun, unsikou kou noh om ramayo no tadau tagayo diti tu iti noh tanda do hiti tokou id pomogunan. Alansan oku daa do haro papanau diti karamaian doid nonggo-nonggo nopo haro tulun tokou do poingiyon.

Soira kaamatan id kampung dokoyu. Posunudo maya do boboroson / komen id siriba.

Thursday, April 19, 2012

Kuala Penyu Monimpuun Do Kaamatan 2012

Watas Kuala Penyu ii nointutunan do mangangakan ambuyat nopili sobaagi do molohingon walai koponimpuunan karamaian kaamatan ontok do 1 Mikat 2012 (1 Mei 2012). Pinosunud di Timbang Momuruan Montiri Tan Sri Joseph Pairin Kitingan di kawawagu do potimpuunon iti id Longkod Sahbandar Makang miampai do hontolon "Oupus Do Koubasanan Kopogowit Do Mamasok Tobingupus".
Sulap Ambuyat kagayat do tombului
Tumanud di Pairin ii ponogi Ponorikohon Tulu Papapanau Do Karamaian Kaamatan pointongkop pogun minoboros nogi do nopongoh soginumu do 80 piatus iti koposodiaan do ponimpuunan karamaian kaamatan ii maan potimpuuno di Luguan Montiri Sabah Datuk Seri Musa Aman.

Watas Putatan nopo nga watas kumoiso ii papaanjur do kaamatan ontok do 5 Mikat diti abantalan. Boboroson hontolon do karamaian kaamatan do toun diti nopo nga koontok kopio tu karamaian miagal diti nopo nga koponimung om popiiso do mamasok mogirorolot lolobi poh id Sabah ii pomitanan do 1Malaysia.

Namot dino, pokionuon nogi di Pairin oh toinsanan puru komiti id boogian watas id pointongkop pogun do sompopori papatantu tadau kapanandakan Karamaian Kaamatan.

Tadau  pomupusan montok kapanandakan karamaian pointikid watas nga ontok 22 Mikat 2012. Iti mooi do kaanu papaatod wakil doid pialaan panantaban Sugandoi om Unduk Ngadau Kaamatan 2012.

Pialatan kaparagatan mangan pohoro kopinamot miampai pangaramitan karamaian diti kaampai noh pialaan Sugandoi Kaamatan, pokitanan asil ngawi pomutanaman om kakamot kinuama tunturu sipoot rayat om pokitanan koubasanan mogisusuai kointutunan id pogun diti. Sugandoi Kaamatan papanahon ontok 25 Mikat om konsert KDCA nopo nga papanahon do ontok 26 Mikat id Hongkod Koisaan KDCA Penampang.

‘Gala Nite’ nopo nga papanahon do ontok 29 Mikat id doid hongkod dilo. Tikit kigatang do RM1,000 gisom RM5,000 maso do padagangon kumaa tulun ginumuan.

Kopomupusan do karamaian kaamatan do toun diti nopo nga papanahon id Hongkod Koisaan KDCA Penampang ontok do 30 om 31 Mikat miampai do mogisusuai koubasanan do pokitonon ontok do tadau dilo. Ababayan kolimundukon karamaian Tadau Kaamatan toun diti potimpuunon dati di Gounal Pogun Tun Juhar Mahiruddin do ontok 31 Mikat. Ontok tadau ponogi dino, pialaan panantaban Unduk Ngadau Kaamatan ih ampayaton di nakamanang ngawi boogian watas id pointongkop pogun kaharo nogi.


Pinuhu om pinadalin  mantad;
  1. Kadazandusun Cultural Association
  2. Borneo Post
Gambar mantad: http://boidea.blogspot.com/

Saturday, April 7, 2012

Kowoyo-woyoon Di Korohian Do Tulun

Wokon do gompoton do tulun nopo nga mooi do orohian noh daa tulun suai do koboyu-boyuhon dau. Nung ogumu tambalut tokou nga komoyon do nokomogot noh kopoposion tokou.

Korohian toi karaatan do tulun kumaa dati nopo nga tumanud do koboyu-boyuhon, koimaan om koubasanan tokou. Monimban do koboyu-boyuhon nopo nga apagon om kapaampai do timpu talaid toi oruhai tumanud do sosongulun.

Pipiro karalano mooi do korohian koh do tambalut toi ko tulun di torubaan do potudukonku do baino.

Pokinongou noh do nunu poboroson di tulun suai. Tulun di awu momoduli do wokon nopo nga kasasana. Soira do monongkirumo ko do tulun suai nga kinongoho no yolo. Nung ingaa tambalutnu nga oruhai ko do kaanu do tambalut nung obingkinongou koh.

Oimayaan om monongkotoluod. Unsikoho no tulun suai soira do kopomonsoi yolo di tosonong. Kapadan boh gia do mongunsikou tokou diolo. Oimayaan yolo soira do ounsikou tokou di nunu iri nagampot diolo, miagal nogi dia tu oimayaan soira do haro mongunsikou dia.

Osonong do taladon. Nung apagon koh do toningon toi osusa do rumuba dia nga iri no tanda do obinlihuan ko do tulun suai. Nung asanang ko do rubaon nga iri no tanda do apangkol koh do montok do tulun suai. Mositi do poingukab pomusarahannu kumaa do wokon, kopitimbang om sumonong-sonong kumaa do tulun suai.

Mongolohou tumanud do ngaran. Soroho no ngaran do tulun suai om lohowo noh yolo tumanud do ngaran dau. Kada lohowo momoguno do pongundadait di kasasana toi koponinduol do ginawo disio.Orohian ko toi gia do lohowon momoguno do ngaran di taraat komoyon?

Orohian do monokodung. Isai-isai poh nga orohian do haro monokodung. Ponokodung noh do tulun suai tu insan tadau noh moti nga iya nga mokisokodung nogi do tulun suai.

Kada pamatos di poinlobi. Haro tulun di oubas do mimbatos toi minjanji nga awu ii otuluk. Mamjanji yolo do oomis miagal do gula nga awu ii ogonop iri janji diolo. Nung mamajanji koh nga maan nopo iri miloh do gonoponnu. Karaatan kopio do tulun iri 'janji tarang bulan'.

Poboros noh do 'tulung' om 'kotoluadan'. Pomisunud noh do motitulung toi mokiuhup ko do tulun suai. Osonong karangahai nung moboros tokou do, 'Uhupai oku gia do momonsoi diti' mantad ko 'Wonsoio iti'. Opongoh poh ii pokiuhupan om kada lihuai do monongkotoluod.

Gunoo no koboboroso om koinanon di tosonong. Koboboroso miampai do koboyu-boyuhon tinan di tosonong koubasan do kagayat do tulun suai do mambalut dia. Ogumu pagangatan do Kowoyo-woyoo Mamantang Kounbasanan Tokou (Budi Bahasa Budaya Kita) do pokitonon id TV om nogi karatas kabar om awu kapadan do olihuan tokou iti.

Ngingis. Kotutun moti tulun suai nung tomodon toi winonsoi-wonsoi nu ii ngingisnu. Koubasanan do tulun kongingis popokito do orohian isio dia om korohian nogi do tulun suai.

Osonong panampakai. Ka do tulun suai, 'toririmo do intaan do tulu iri kulit do buuk' tu naraag nopo kulit do buuk nga haro noh bogia naraag pipiro suang dau. Osonong kopio do manampakai di tongosonong soira do rumuba do tulun suai.

Isai ko poh toi nga iya sondiri no manantu do poingkuro koh do rumuba do tulun suai.

(Naanu mantad id Berita Harian, Varsiti Bil.116, m/s11)

Thursday, April 5, 2012

Sonlingging-lingging Korita Id Jipun

Duo luri do poinlingging tu noontok do tongus tologod
Tongus tologod id Jipun nakapangantob do kapapanahan do boriribu tulun id Jipun. Soginumu do 240 kapat tumutulud awu pinotulud ontok dilo om sasakayan kuritapui nga pinotingkod.

"Awu asaru do miagal diti kologodo do tongus." ka di Kotinanan Mananahak Ruputan Kowoyo-woyoon do Taan DoungJipun.

Kinawas nopo do lakun nga gisom do 30 kaki (10 mito), ka di kotinanan dilo maya id natadwib diolo.

Kabar poigonop okito id AsiaOne Relax

Tulun Songkosuaian KiMykad Nokojiil 11 Tulan

Tadau koiso di nakatalib, numaan di Mahkamah Majistret pojiilo songulun kusai Pilipin kiumur do 23 toun tu haro kad kointutunan 'Maykad'.

Minangakun do nakasala ii Ilul Karim do minongiggit kad kointutunan di Mohd Yusof kinumbur do 820507-12-5253 miampai ngaran di Ardasir Bakri.

Kinasalaan dilo noimaan di jaam ko-4:30 sosodopon di tadau ko-5 di tulan kotolu nakatalib maso id Kaunto Imigrison Tuundorongon do Kapal Laut id Jissilton Poin.

Nakasala isio tumanud do Sikson 25 (1)(o) Kooturan Koporijistoran Pomogunan ii milo do pojiilon solinaid do 3 toun toi sogitan do RM20,000 nung okosupan do nakasala.

Naanu mantad; Daily Express (bolikon ko-5, 3 April 2012, Selasa)