Kuda mangakan sakot

Haro songulun mongingira do mongintong karatas pongolukisan do songulun tanak sikul dau it nouruh kogobulan.

Sigu : Nunu linukis nu diti Gondu?
Gondu : Kuda mangakan sakot boh ilo, sigu.
Sigu : Hinonggo di sakot dau dilo?
Gondu : Naawi do nokotop dilo kuda.
Sigu : Om, nonggo di ot kuda dau?
Gondu : Nakapamanau noh. Minongoi pongkotop hilo sodu?
Sigu: ??? (Id ginawo, soputon daa ti nung pasagaon do Komontirian Balajaran)

Woyoboros di Nopupusan

Boros nopo nga ralan do mirumoh mooi do kopirati komoyon om kotunud tongoyon. Pomusarahai noh do pongkuro nung ingaa woyoboros id pomogunan tokou. Woyoboros mimbawor nga ingaa. Miagal kaanto do watu, awu mongogura toi mogisunsung-sunsung nopoh kaanto.

Umbalai gia nung songulun kono do koilo mimboros woyoboros Dusun om iri wokon nopoh nga awu nu di orotian woyoboros diolo. Yolo nga awu di minsingilo do nunu borosonnu tu ika nga awu koilo monuduk diolo. Miagal do dungau om tasu kaanto ka ngai do tulun nga osorou ku om kopirati poh dungau om tasu tu soira do mongusig ilo tasu, minsodu noh ilo dungau tu ka kaanto gia id ginawo di dungau om 'monogod doho do tumoning dau'.

Tumanud do Pisompuruan Koisaan Tangabangsa (PBB) monikid duo minggu, haro iso woyoboros atagak id pomogunan om soginumu 6,000 woyoboros maso noh do tumagak tu ingaa nodi monutur dilo.

Woyoboros di tumagak nodi nopo nga;

1. Camikuro (Samikolo) - Haro 8 poh tulun koilo do mimboros. Pomitanan boros nopoh nga miagal do kawali (kuda), polyo (manuk), pato (patu), katujkana (kara), ma’nali (tasu), mishi (dungau) om waka (sapi). Oruhai noh do nopupusan woyoboros diolo tu nokolohing nodi iy monunutur om momoguno nodi yolo do woyoboros Sipanyol do monikid tadau.
2. Dumi (Sotmali) -Dumi, iy koubasan do potuturon id bawang Tikan dan Rava, Nipol. Potuturon nogi id konuluhan do Kabupatin Khotang id timur do Nipol. Iti nopo nga woyoboros Kiranti, iso pangoh do boros Tibito-Burman. Miampai do soginumu 8 tulun monunutur di toun 2007, awu noh alaid om olimpupusan woyoboros diti.
3. Ongota (Birali) - Ontok di toun 2008, haro 6 poh tulun koilo do mimboros id woyoboros diti nga sinokodung di songulun propisor mantad Unibositi Addis Ababa id Itopia do minonoriuk kokomoi do woyoboros diti.
4. Liki (Moar) - Woyoboros diti potuturon id pulau Sarmi, Kabupatin Jayapura om Kansamatan Sarmi, ponong Indonesia. Ontok di toun 2007, noilaan maya do ponoriukan do soginumu 5 tulun koilo do monutur do woyoboros diti. Sundung di pogulu nopoh nga gunoon ot woyoboros diti id panambayangan.
5. Tanima (Titawo) - Id Kopulauan Solomon, woyoboros Tanima diti gunoon id Pulou Vanikolo, Timotu Propinsi om id kokompungan Imua. Baino haro 4 poh tulun monutur dilo tumanud di ponoriukan ontok toun 2008. Tanima nopo nga woyoboros nokopiruhang mantad Austronisia om nogi Malayu-Polinisia Piintangaan-Timur, om Kolautan. Kogumuan diolo iy koilo do Tanima minundali momoguno do woyoboros Pijin toi Tianu. Boros Tanima nopoh nga miagal diti: wikini (papanaho), laro (kumaau), la vamora (montok karaja), om la munana (montok lumungata).
6. Injirip Bantoid - nopo nga woyoboros id Nijiria.Nokoumbal do pinotutur id Kamirun nga baino awu nodi. Haro poh monunutur diti id Mambila miampai naralatan do woyoboros Ba dan Mvop. Ontok di toun 2007, haro 4 poh tulun di nokotongkud noh do koilo monutur.
7. Siminuabi - potuturon id Uti, Kolorado, Souton Paiut, Utah, Arizona Utara, ponongkaabatan Nivada, om id bawang Colorado, Kaliponia. Sundung do ogumu poh daa tinaru Siminuabi nga tumanud di ponoriukan ontok toun 2007 pinopokito do haro 3 po tulun nosukod do koilo monutur . Boros nopo diolo kokomoi do poinsorili nga; kaiv (nuluhon), hucip (rahat), mahav (kayu), om tittvip (tana).
8. Limirig (Pak, Bik, Sasar, Lion, Lim) - Woyoboros gunoon id Vanuatu,iso pulau id Pulau Lava Vanua, Samudra Pasipik kisinodu 1.000 kilomito id kosilahon Australia boogian utara. Boros di potuturon do 2 tulun ontok di toun 2008. Limirig kipangoh do apat kawo nga oinsanan nga nolimpupusan noh.
9. Kaisana - iso woyoboros di gunoon id baang Japura, ponong Brajil. Korikot nopo di iy tulun Potugis id kinoyonon dilo nga haro poh 200 okoilo do monongkiboros diti woyoboros Kaisana. Ontok di toun 2006, haro songulun poh koilo do mimboros.
10. Taushiro (Pinso) - nopo nga woyoboros poinsandad id poru. Potuturon id baang Tigri om baang Asayasu iri pantod do Ahuaruna. Nointutunan sobaagi do woyoboros minsonsondiri tu ingaa rolot id woyoboros do suai. koubasan diolo do mongintob iso gisom do hopod. Numbur iso roitan do 'washikanto'. Katalib nopo do hopod nga roitan do 'ashintu' miampai monuduk id tunturu do gakodnu. Ontok di toun 2008, maya do ponoriukan di paiapanau, haro poh songulun koilo do monutur do woyoboros diti.

Nah, awu tokou nopo mimparagat do monutur, monurat om mambasa id woyoboros Dusun nga korundun noh moti iti boros tokou.

Pinogonuan:
Bahasa yang hampir punah

Sundait

Sundait nopo nga iri posunudon di monguhot om haro moninimbar do mongumbal mangarait. Kosoruan do orongou sundait ontok do mogitabang-tabang mongomot tu ilo no ralan do managak huyan mongomot. Id siriba diti, haro pipiro sundait it tinungkusan mantad di yodu om yaki tokou.

1. Ogumu o kirop nga asio mato
2. Mongokot nung kokoton
   
3. Kosumbilingan o guas, kawagasan o tuntuh
4. Waig id poring-poring, amu okunggu-kunggu
5. Minsawat-sawat momiropuhan / momidompuran
   
6. Soonlopot takano pinsolianan dot mangakan nga amu awi-awi
   
7. Iri nogi pomolopot akanon nogi maha nogi it lopoton om pagarabon
8. Id sodu kopo om talangon kono do tulang
9. Atatak nopo yurangkaya tilombus tapatai, atatak nopo mosikin osodu noh kosimbulan
10. Asadapan dot makan nga amu ayahan-yahan
11. Lisok oku poh, lumisok ka om poimbulai ot busul
12. Kitundu-undu timpurulu
13. Atanom om momitonsi
14. Okito tonomon om amu okito mananom
15. Iduwahon ot pananaman om isinuku kolobuson suni
16. Kidila timpurulu
17. Iri nogi pomolopot apasa, iri nogi lopoton amu apasa
18. Kisusu pokilok
19. Minsawat-sawat, momilinopot
20. Sing lung pai do
21. Kirasuk di tokoro poh nga pobulagoi soira nosukod
22. Monguni koting-koting, monikid toun-toun
    

Onuan do ponimbar do suai timpu. Umbalai poh dokoyu do monimbar.

Koritapui Nosorob

Putatan: Tuluh do koritapui nosorob soira nokosunsung do luri magagangkat do tumau. Kinaantakan diti naantakan id somok do Pontutuludan Kapal Sompomogunan (KKIA).

Kuritapui do sinakayon soginumu do 200 tulun dilo nakapaampai do koposindualan soginumu do 12 tulun. Oinsanan it nosindualan nakaatod noh id walai pongusapan Kuin Ilizobot (HQE).

Ontok kinaantakan dilo di jam ko-5:30 sosodopon konihab (31/10/2011), kogumuan di poinsakai nopo nga maso do poulian mantad karaja. Luri tangki do mangarangkat soginumu 27,000 litor tumau pitrol dilo nokoloput soira do nosunsungan id talun-alun do winonsoi komponi popoingkakat kawalaian. Kikotumbayaan do talun-alun diti nopo nga okon koh winonsoi do Jabatan Keretapi Negeri Sabah (JKNS) om ingaa pongontiwil soira do tumalib koritapui.

Tumanud di momuruan tagayo do koritapui JKNS, haro soginumu 70 talun-alun it sumoborong do ralan kuritapui winonsoi pinorianan do tongoulun. Koligogon talun-alun miagal dilo tu ingaa kasagaan mantad JKNS.

Gambar mantad: Dailyexpress om Berita Harian

Lampun: Tubat Do Bator

Tua do lampun nopo nga kopongolingos do bator miampai inhopod kagarason nung piagalon do kimo. Suai ko ilo, tua diti kopongidu do joom (anti bakteria), lumawan do kulat (anti fungus), kopongugad do tongotonggiluang tian, kopoinsiriba do ninsakan takawas raha, kopoinsiriba do kaganggarahan, kosusaan ginawo om popotonduli do tongotuhat di nongosindualan.

Sinuratan karatas kabar kokomoi do Lampun Pongolingos do Bator

Kabar diti naanu mantad papalabus tubat poinggayo id  Amirika . Nosoriuk tua do lampun id 20 makmal, mantad po di toun 1970-an sinusuhut do pipiro toun. Mantad do ponoriukan pinagaan do tua dau, iti no kootuson;

1. 12 kowoyo-woyo do bator milo do lingoson kaampai noh Bator Tinai (Usus Besar), Bator Lompupuk (Payu Dara), Bator Sosobuan (Prostat), Bator Tundu-undu (Paru-paru) om Bator Tompodu (Pankreas).
2. Haro in10,000 ginoris do popokugui kosusunio sil bator nung piagalon do Adriamycin om Kimo iy koubasan do gunoon.
3. Poinsuai mantad di kimo tu pinagaan do tua lampun nopo nga kapamatai nopo di sil tangaraat om mambalut di sil tongosonong. Iri nopo kimo nga sil osonong om araat nga kohompit do pataion gisom do alagasan ngai tulu di susumakit..

Lampun do poingua

Linapakan lampun

Mantad dilo, isai-isai nopo iy kilampun nga tamangai noh om soru-soruan do mangakan tua lampun. Alansan oku do insan tadau, tulun tokou sondiri kaanu do papadagang asil do lampun.


Riporon;
Say No To Cancer
Khasiat Durian Belanda
What is the name of the plant with leaves containg a substance purported to cure colom cancer?

Tangon: Tunturu

Haro-haro kaka yolo iy Kodu-Kodu om iy Kinomulok do miambalut. Pogontian nodi iy Kodu-Kodu, kosusu nodi om pinungaranan do iy Tunturu. Iy Tunturu nopo diti nga tulun do nogonop kopio. Iy Kinomulok nga kitanak pinungaranan do iy Bulantoi.

Agayo nodi iy tanak di Kinomulok om pomboros noh do "Oh, lumayag oku nodi idi" kah. Om korongou nodi kaka di Tunturu iri nga pomboros noh, "Idi, ngoyon noh barasai yo Bulontoi do mongumbaya doho" kah. Koruhang nopo ngawi dio Bulontoi do lumayag nga yoloi Angkayu. Ih Bulontoi nopo noh nga osonong kumaa di Tunturu. Ih Tunturu nopo dii nga pinosuwang di Kodu-kodu id towu. Pinotongoi nogi di Kodu-kodu solinso sayat do sadur.

Ibok nodi kaka yolo do lumayag om papanaho noh iy padau nga awu kapanau.

"Atukoi, osorou ku mala nga iy Tunturu poh awu nakatanud" kaka Bulontoi, om ngoyo gantayo ih towu om pamanau nogi di kaka iy padau do sumoborong hilo id rahat. Korikot diri kaka hilod soborong rahat om mibok noh kawagu yolo iy Angkayu mongoi pongindapu-dapu.

Pogulu do lumayag kawagu yolo om poboros nodi iy Tunturu do "Posowiton oku noh dokoyu hiti disan do rahat." kah.

"Umm...pataamon tia noh, paakanan do kilau." kaka dioloi Angkayu.

"Osian boh gia iy Tunturu ti." kaka di Bulontoi.

Posowito nodi kaka di Bulontoi iy Tunturu hilo id disan do rahat. Iri nopo sayat do sadur nga tinanom di Tunturu hilo id disan do rahat. Atukoi, solinaid do sombulan noh moti kaka yolo do luminayag.

Ponguwa nodi iy sadur do ogumu tomod om misosowoli  podi kaka iy tikus do mongoi  pangakan di sadur gisom do naawi. Nga haro kaka noolu do iso tua  sadur do agayo kopio.

Ongoyon nodi di tikus nga ka di Tunturu "Ohom.... Awuku nodi kouyuhan nung awu dokoyu bolion" kaka. Poguliai nodi di tikus.

Korikot  nodi kawagu iy tikus. Pointangau do sopuk toniba-niba, om iri nodi niboli di tikus di sadur do tagayo

Kaawi nodi iy sadur om misoromo do nokoguli yo Bulontoi. Tolibai noh kawagu iy Tunturu nga koundorong nogi iri padau.

"Atukoi, osorouku nga awu nogima noowit iy Tunturu." kaka di Bulontoi.

"Patamon boh ino, nuh mah guna-guna dii Tunturu. Paakanan nopo kilau." kaka dii Angkayu.

"Osian iy boh dogima iy Tunturu dilo." kaka di Bulontoi om owito noh iy Tunturu om osonong nogi di do minamanau iy padau diolo.

Om korikot nodi yolo hilo id walai nga onuo diri di Tunturu iy sopuk om posopuko noh. Soira nokosopuk nga kosilih do rangkaya tomod iy Tunturu.

Yo iy Angkayu nopoh dii nga pihum-ihum diolo oh koburu-buruon.

Pinadalin mantad; Tangon-tangon Dusun, Kg. Nuntunan, Koningau




Komoiboros:

Dusun > Molayu

1. lumayag = belayar
2. padau = perahu
3. pongindapu-dapu = berniaga
4. Sayat = biji benih
5. Sopuk = sumpit
6. misoromo = kebetulan

Komoiboros Inggilis-Malayu-Dusun

ENGLISH-MALAY-KADAZANDUSUN BEGINNER'S DICTIONARY
Lasimbang, Rita
ISBN 983-9325-20-5
2001
Gatang: RM12.00

 Soginumu do 1,500 patod boros poinsuang id komoiboros diti. Nulud miampai do gambar linukisan di Langkawit mooi do asanang mangarati. Noulud do 51 noinansar. Osonong tomod iti montok di minsingilo nogi do Dusun!


Pinogonuan: http://www.klf.com.my/dictionary.htm