Pason Kointutunan / Kabar Nopili

Kopisanangan kumaa toinsanan tompinai om tambalut Dusun. Minaanku pohoroo o bolog diti sobaagi do ponimungan di bobolog i pinosurat doid boros Dusun. Alansan oku kumaa do tongotompinai om tangatambalut di kiharo bolog toi ko nokoilo do haro bolog om nunu nopo iri pinosurat id boros Dusun toi ko Kadazan (Tulun Kadai /Tangara) do popoilo doho maya do bolog 'Iso Dusun' diti. Kanou no misokodung do popoingkakat babasaon do id tompok tunturu tu insan tadau, tulun Dusun om woyoboros Dusun nga kotongkop nogi id sompomogunan.  | 

TUTUMANUD

Saturday, October 15, 2011

Nonggo Osiau Mimboriud

Nonggo tiso ruda osiau do tumurug? Ilo id gulu ko ilo id dohuri?


Somonu nga 'oborulong' nogi mato tokou.

Friday, October 14, 2011

Kampung Kuyungon Tambunan

Kg. Kuyungon nopo nga iso kokompungan id watas Tombunan. Sinodu mantad kakadaian Tombunan nopo nga 7.5 kilomito.

Minongiyon-iyon tongoulun id kampung diti ontok po di toun 1930-an. Tongoulun do minongiyon-iyon do hiti nopo nga mantad doid Kg. Ulu Tuaran. Ontok di ponounan 1964 ogumu nodi tulun nokorikot om minion id kampung diti mantad doid kampung poindoros miagal do Kg. Mogong, Kg. Tondulu, Kg. Papar, Kg. Longkogungan, Pinampang.

Orikot kampung diti maya do ralan garabol id tompus do ralan Kampung Tondulu. Nung mongoguno do korita nga orikot solinaid 15 minit tu mogot logot mangodoribo (popoibok). Kada kadalaai poposiau do korita tu mintakad, minruhuk om mingkinilong moti talun-alun Kuyungon.

Nung pamanahon nga orikot solinaid do sanjaam nung oubas mamanau. Haro pagatasan id disan do baang Tondulu (id gambar) nga maan poh kongkongo soluar om gantayo kasut toi solipar tu ogumu moti soborongon.

Soira korikot id Sikul Tosiriba Kabansaan Ragkam (SRK Ragkam), kada lihuai do mimponsu id wasai Ragkam. Ogumu sada do hilo nga kada onuo tu natagal no baang Tondulu. Isai nopo adapatan do maganu nga oontok do sogit.

SRK Ragkam noukaban di toun 1977 soira do pinaatag di Momuruan Kampung (Tiagak) gaman Masudang Somolu kumaa di wakil rayat Datuk Anthony Gibon. Notimpuunan pamansaian do sikul diti ontok toun 1973 poh om pinungaranan do S.K. Ragkam tu minaganu do ngaran lokos Ragkam iy pointoning do sikul.

Susumikul id SRK Ragkam nopo nga mantad doid kokompungan pointoning miagal do Kg. Tondulu om KG. Kuyungon. Di timpuunon nopo nga soginumu 13 no o susumikul id SRK Ragkam.

Tumanud di bolog 'Kuyungon Village' ginumu nopo do mongingiyon id kampung diti ontok di toun 2006 nga 500 tulun. Koinsanai tulun id kampung diti nopo nga Dusun.

Pogonu-onuan nopo do tulun kampung Kuyungon nga mororobuat miagal do mananom parai, momutung gata, mananom tua-ua, momikulam do sada, mananom do kinotuan om mananom do susumuni di koubat. Sundung dilo, ogumu nodi sukod wagu iy nakakaraja doid porinta om nogi kuntirik om poingiyon id sodu do Kg. Kuyungon.

Kogumuan do sukod wagu gumuli id kampung kinosusuon diolo soira do orikot Tadau Kaamatan om Ponounan Wagu.

Gambar: Tim L., Askelvin
Riporon;
  1. Sejarah SK. Ragkam, Tambunan
  2. Blog Kuyungon Ville
  3. Ethnobotanical Study (Kg. Kuyungon)

Thursday, October 13, 2011

Watu Agung Id Tambunan

Watu agung diti milo do ogungon miagal nopo do songkoogungan ot kouni-unio. Watu diti noimbulayan id bawang Pagalan poindoros do Kg. Solibog, Tambunan. Noimbulayan iti ontok di ponounan 1990 poh.

Baino, watu diti ginompi do sosongulun om haro kabayar do sumuang mongoi pongintong.

Ogumu tulun do otumbayaan kokomoi do moinat toi mantatamong do watu diti. Iti noh do nowonsoi kooturan kohompit do karalano sumuang id linimput toi sulap do watu agung diti miagal do;

  • Pogoduhan tongoondu di mogontiyan do sumuang.
  • Pogoduhan tongoondu di bandaton do sumuang.
  • Mositi do pantangon iti watu. Okon ko songkoboros-boroson di tangaraat.
Iti no kokitanai do watu agung id Tambunan. Ilo nopo watu tagayo nga haro turu (toi kolobi) kouni-unio tumanud do hinonggo ot tuntungon.


Gambar mantad: http://marcy-scrapblog.blogspot.com/2011/01/jom-round-tambunan.html

Wednesday, October 12, 2011

Pongundodoitan Do Buru-buru

Tulun Dusun, nogonop pomungaran mntok do buru-buru. Nga maid-laid natalup nodi mantad doid kabang tokou tu natagakan tokou nodi do sunduan mongoguno boros Dusun monikid tadau.

Buru-buru
Kusai
Tondu
Sinukadan
Tanak
Manuk
Tandaha
Golupo
Raraha
Piak
Tasu
Gontoluhan


Duku
Tungau
Dungau
Danggaron
Dumanggar
Tingau
Wogok
Boli
Karud

Kakang
Karabau
Bangus

Garaduh
Tampanak
Patu


Putik
Kakak
Sapi





Insan tadau, iri natagak awu nodi oimbulayan tu ingaa sukod wagu do orohian mongimbulai.

Friday, October 7, 2011

Ngaran Do Tulun Dusun

Dusun di pogulu poh momungaran do tangaanak maya doid pitimbungakan (Malayu: perbincangan/mesyuarat) om kookunan do kompinaian tosomok. Pungaranan diolo tangaanak do pomungaran daamot nopo ontok do nosusu miagal do 'Gongi' toi 'Gowongi' tu owongi, 'Gorongi' tu obinrongi, 'Kuratom' tu asaru mingkirop, 'Ginis' tu obinginggis om ogumu poh.

Ontok koturu tadau kinosusuon, pungaranan do ngaran totopot (ngaran sumukod) tumanud do kinaantakan ontok di pogontianon, kinosusuon toi kinaantakan solinaid do 7 tadau id koposion do tanak diri. Sundung poh diri nga ngaran do tulun Dusun miloh nogi powolion soira do agayo tu tumanud noh do kowoyo-woyoon di tanak. Iri noh do songulun Dusun kingaran do ogumu tu id suai kinoyonon, suai pongolohou do tulun. Kosuang poh ot tulun Boritis ontok ponounan 1940-an, nonuan no dii do kad kointutunan mongoi do awu popinwolihon do tulun Dusun ot ngaran dau.

Ngaran do kusai asaru do potimpuunon do pimato 'A', 'B', 'D', 'G', 'H', 'I', 'K', 'L', 'O', 'P', 'S' , 'T' om 'Y'

  1. Antalik -osonong koposion
  2. Botirik - nosusu ontok ogumu gontirik
  3. Dumpong - nosusu ontok totuong
  4. Gumpok - nosusu ontok mangansar (mongumpok tansar)
  5. Gunsanad - baang narasak
  6. Giong - rangkaya; boriong-riong tusin
  7. Gintal / Mogintal - Mogigintalun
  8. Gaisah - mangangasa do dangol
  9. Gombunan / Gimbunan - rinumpuan, rumpuon
  10. Huminodun -mongintalun
  11. Iking - iri kipongolon
  12. Kitingan - Kangaran-ngaran. (Malayu: Terkenal)
  13. Komburangau - kombura om aranggou
  14. Kotud - agaras totud mamanau
  15. Lagadan - ologod boros, momuruan
  16. Mosudang - nosusu ontok poposidang
  17. Ongguling - nosusu ontok karamaian
  18. Panis - momimigis; pais; iri agaras sumaap do ponongkialaan
  19. Samadau - mogigihum do ponumad
  20. Samud - koinsasamod do ginawo
  21. Tamadun - Manamong do tulun
  22. Tampasong - tapa tosonong
  23. Yundok - agaras mongutus do mundok

Ngaran do tondu nopo nga potimpuunon do 'H', 'I' 'K', 'L', 'M' 'N' 'O', 'R', 'S', 'T', 'U', 'W' om 'Y'
  1. Hoini - monsisinding
  2. Jinulim - poinsorou sogigisom
  3. Ipa - anaru pomomogun
  4. Kinombura -  kombura
  5. Losini - minonuharing do losun ontok pogintiyanon
  6. Losinggim  - koupusan sogigisom
  7. Longgisim - osonong sogigisom
  8. Longguin - oolong do modop
  9. Molidang - iri olidang
  10. Natalih - piandad-andad nosusu
  11. Odohingim - waig momiria (Malayu: air beralun)
  12. Payung - iri moningolig
  13. Ruminodun - obingupus tompinai
  14. Ringgoi - orikos
  15. Rumandawi - tondu mantad kinoingan
  16. Supinah - nakalantoi, kumoiso
  17. Supili - nosusu ontok sumilau parai
  18. Sumporoi -oporoi poh ontok sumilau parai
  19. Tonggina - tina oginggo
  20. Uminundus - sumandak olundus
  21. Yuntala - sumandak awu aala
 Tumanud di rumokorut e-dusun;
Kosaruan nopo dot soira orikot dot momungaran do tanak om mangan pohuboyoo dit kowo-woyoon dit tanak, miagal ko agayo nopo ot tiyan om pemungaranan nondo dot Gayak. Nga kogumuan nopod ngaran do Dusun om  tinungkusan mantad komolohingan gulu-gulu. Mulong pod osuai-suai it pomungaran nga kogumuan dilo aiso korotion. Au po noilaan poingkukuro kopiyo it tongo komolohingan tokou momungaran tanak diyolo. Kinorikatan dot ugama minonimban koinsanaid pomusorou i tongo komolohinga tokou, om pomungaran do tanak nga kowaya nodi dit ugama dau. Ngaran dit ladsong Dusun om au nodi alaku om tumagak toomod nopo dii.  
 Osonong daa do insan tadau haro tulun kopongulud do korotion ngaran tulun Dusun mooi do awu atalup ot mongoguno do ngaran Dusun.

Thursday, October 6, 2011

Norikot Nodi Gumamas

Norikot nodi tulan Gumas. Gumamas kou no ti?



Ngaran tulan doun Dusun diti nga gunoon nogi do karatas kabar Daily Express. Okon nopo ko Dusun om isai poh di gia mongoguno diti. Ubasanai tokou noh do mongoguno mooi do kotungkus noh daa kumaa do rampayat tokou.

Pinogonuan gambar: Patauboys

Wednesday, October 5, 2011

Tadau Baino Tadau Tadtaru

Kopisanangan tadau Tadtaru kumaa mambabasa 1Dusun! Alansan yahai do ososogit kou miampai barakat do Minamangun.

Tadaumingguan do Dusun potimpuunon mantad Tontolu om suhutonon do Madsa. Tadau kotolu roitan do Tadtaru om iy kaapat roitan do Kurudu. Tadau kolimo gisom koturu monoroitan do Mirod, Kukuak om Tiwang.

Tadaumingguan do Kadazandusun diti pinalabus do Koisaan Publications.

Gambar mantad Patauboys