Kada Kotumbayaai di Jamalul Kiram III

"Kada kotumbayaai di kopoilihan sinjata pinokianu di Jamalul Kiram III." ka di Datuk Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi ii Montiri Susumaap (Menteri Pertahanan) do minonimbar di pokionuon di momuruan mundu ii sinumuruang id watas Lahad Datu di kawawagu.

Daamot diti maso poh do Tinimungan Susumangod Malaysia (ATM) do sumaap dilo modsosoruang ingaa kasaagaan.

Kinoyonoon misaap: Kg. Tanduo, Kg. Tg. Batu om Semporna

"Montok do mogigiyon id Sabah om nogi oinsanan rayat Malaysia, mangai noh puliongo oinsanan mundu modsosoruang." ka di Datuk Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi maya id pason Twitter dau.

Songulun poh kawagu mundu do Sulu napatai do notimbak om nokito munggui diti id Kampung Tanjung Batu, di kotuong ka di Momuruan Polis Sabah, Datuk Hamza Taib. Pinoboros disio iti maya do kapambarasan miampai tulun magaganu kabar id Lahad Datu. Ginumu do ginamit gisom noh do baino nopo nga 97 tulun. 54 tulun napatai tinimbak  om mantad dilo soginumu 22 munggui noowit linumabus mantad tionon misaap. Ginumu do mananamong koumoligan do nosindualan gisom do baino nopo nga 5 tulun.

"Maski sila magbigay ultimatum, we hear it, but we don’t care, we decided we stay in this place because Sabah belongs to the Sultanate and his constituents?"ka di Rajamuda Agbimuddin Kiram ii kikomoyon do, Sinunudan yahai om orongou dahai nga pilion dahai do tumilombus mion do hiti tu Sabah nopo nga don Sultan (Sulu) om rayat dau. Ii Rajamuda nopo nga minomuruan diti mundu ii sinumuang om monongkisaap di ATM id Labad Datu

Nulud mantad; http://www.infoharian.com/berita/berita-lahad-datu-sabah-11-3-2013-terkini

Pogun Pomogunan Sompomogunan

Pogun pasok do tulun Dusun nopungaranan do Sabah. Sabah poinsuang id pomogunan Malaysia. Pomogunan poindoros id Malaysia nopo nga pomogunan Tailan, Singapur om Indon.

Oinsanan pomogunan poinsuang id sompomogunan do riniba diti. Riniba tokou pinungaranan do Sinunduan.

Id boros do Malayu nopoh nga;

Negeri asal orang Dusun dikenali sebagai Sabah. Sabah dimasukkan dalam negara Malaysia. Negara berhampiran Malaysia adalah negara Thailand, Singapura dan Indonesia.

Keseluruhan negara berada di atas bumi dalam dunia ini. Dunia kita dipanggil Bima Sakti.

Kampung Kuyungon Tambunan

Kg. Kuyungon nopo nga iso kokompungan id watas Tombunan. Sinodu mantad kakadaian Tombunan nopo nga 7.5 kilomito.

Minongiyon-iyon tongoulun id kampung diti ontok po di toun 1930-an. Tongoulun do minongiyon-iyon do hiti nopo nga mantad doid Kg. Ulu Tuaran. Ontok di ponounan 1964 ogumu nodi tulun nokorikot om minion id kampung diti mantad doid kampung poindoros miagal do Kg. Mogong, Kg. Tondulu, Kg. Papar, Kg. Longkogungan, Pinampang.

Orikot kampung diti maya do ralan garabol id tompus do ralan Kampung Tondulu. Nung mongoguno do korita nga orikot solinaid 15 minit tu mogot logot mangodoribo (popoibok). Kada kadalaai poposiau do korita tu mintakad, minruhuk om mingkinilong moti talun-alun Kuyungon.

Nung pamanahon nga orikot solinaid do sanjaam nung oubas mamanau. Haro pagatasan id disan do baang Tondulu (id gambar) nga maan poh kongkongo soluar om gantayo kasut toi solipar tu ogumu moti soborongon.

Soira korikot id Sikul Tosiriba Kabansaan Ragkam (SRK Ragkam), kada lihuai do mimponsu id wasai Ragkam. Ogumu sada do hilo nga kada onuo tu natagal no baang Tondulu. Isai nopo adapatan do maganu nga oontok do sogit.

SRK Ragkam noukaban di toun 1977 soira do pinaatag di Momuruan Kampung (Tiagak) gaman Masudang Somolu kumaa di wakil rayat Datuk Anthony Gibon. Notimpuunan pamansaian do sikul diti ontok toun 1973 poh om pinungaranan do S.K. Ragkam tu minaganu do ngaran lokos Ragkam iy pointoning do sikul.

Susumikul id SRK Ragkam nopo nga mantad doid kokompungan pointoning miagal do Kg. Tondulu om KG. Kuyungon. Di timpuunon nopo nga soginumu 13 no o susumikul id SRK Ragkam.

Tumanud di bolog 'Kuyungon Village' ginumu nopo do mongingiyon id kampung diti ontok di toun 2006 nga 500 tulun. Koinsanai tulun id kampung diti nopo nga Dusun.

Pogonu-onuan nopo do tulun kampung Kuyungon nga mororobuat miagal do mananom parai, momutung gata, mananom tua-ua, momikulam do sada, mananom do kinotuan om mananom do susumuni di koubat. Sundung dilo, ogumu nodi sukod wagu iy nakakaraja doid porinta om nogi kuntirik om poingiyon id sodu do Kg. Kuyungon.

Kogumuan do sukod wagu gumuli id kampung kinosusuon diolo soira do orikot Tadau Kaamatan om Ponounan Wagu.

Gambar: Tim L., Askelvin
Riporon;

1. Sejarah SK. Ragkam, Tambunan
2. Blog Kuyungon Ville
3. Ethnobotanical Study (Kg. Kuyungon)
   

Dusun Toi Ko Kadazan

Kogumuan tulun do baino oborulong do pongoroitan Kadazan toi Dusun. Pongoroitan Kadazan nopo nga kawawagu nowonsoi ontok pomorintaan di Tun Fuad Stephen, songulun tinurunan Dusun om Inggilis. Tumanud disio, Dusun nopo nga mogowit do korotion di koborulong tu id boros Malayu kirati do kabun toi ko pomutanaman. Otopot bo gia ilo nung woyoboros Malayu no boroson tokou do monikid tadau.

Nga baino, isai nopo it kikobun (Dusun kad Malayu) oroitan tomod do rangkaya. Otopot ilo nung gunoon tokou no kokobunan dilo do momutanom-tanom, nga nung pologoson, torukakang nopo sumuni. Kokito tokou dilo tulun bansa Timur (Om) mantad Indonesia it rumikot doid Sabah om morobuat. Iyolo no mongowit do butia mantad id pogun tokou gumuli id pogun diolo. Poingyon yolo doid sulap-sulap tokoro nung id Sabah nga tikid tulan popokirim yolo do tusin kumaa do tompinai diolo id Indonesia. Soira do muli yolo id Indonesia, kiwalai no yolo to tangagayo mantad no do konu-onuan di pinorobuatan diolo id Sabah. Mosikin toi kopio nung kikobun kou no?

Roroiton 'Dusun' di pogulu kikomoiyon nogi do tinimungan di ogirot piompinaian. Haro nogi minanahak do pomusarahan do kororoitai Dusun naanu mantad kororoitan 'dudun' it kikomoion mitoning do modop. Mantad dilo komoyon do Dusun nopo nga tulun di miompinai toi ogirot kopio piompinaian.

Nung roitan ko do Dusun Bundu-Liwan, kikomoion iri do ogirot piompinaian nu id paganakan di Bundu-Liwan. Mantad dilo ubasanan tokou daa do mangarait Dusun id pogulu do ngaran piompinaian tokou tu kikomoion ilo do 'tinimungan di ogirot piompinaian'.

Miagal doho tu nopungaranan pia do bansa Kadazan, tu tumanud no do surat kinosusuon, posunudonku kasari do Dusun oku tu otumbayaan oku do boros Dusun no ot boros piompinaian toi boros di kaanu do popisompuru do tulun Dusun.

Mantad baino, kada tokou koborulong mangarait do bansa Dusun toi bansa Kadazan tu nung bansa Kadazan tokou, milo tokou nogi do mimboros Dusun, Malayu, Inggilis, Sina toi nunu nopo. Olumaag no it nosusu sobaagi do bansa Dusun it koilo do mimboros Dusun! Tamangai tokou no boros tokou.

Yoku tulun Kadazan koilo mimboros Dusun!

Poingkuro Sabah Nakaanu Ngaran

Kogumuan tulun do mogihum poingkuro iti Sabah do nakangaran. Susuyan nopo doun tulun tokou nga poingkaa;

Di pogulu nopo, kogumuan tiyonon awu po nopungaranan. Jadi kogumuan tulun momungaran do Siba, Sarayo, Sokid, Sawa, Gibang, Wanan om susuai poh tu tionon nopo diolo nga hilo id toning do baang, id nuluhon, id sawa om id sarayo. Pointantu no do kogumuan tulun poingiyon hilo id sawa (pompod koluyungon do baang) it minongoit do ngaran savah om kawalih no do sabah tu nakatanud ponunurat do urang putih.

Gisom no do baino nga maso do mangarait iti tulun Dusun do sawa toi panansawa montok di tulun poingiyon hilo id sawa do baang.

Ponongsawa nopo nga asaru do montongus om kopungaranai no do Sawa Siriba (siba) do Tongus, it gunoon gisom no do baino.

A: Nonggo tadonnu gaman?
B: Mantad oku sawa.

Pokinongou kou no do susuyan mololohing om koilo tokou no do poingkuro tiyonon do nangaranan tu iri nopo poinsurat nga sinuratan di tulun nokopogulu koilo monurat om kipongorotian tumanud do boros diolo. Kada kou kagagang nung opungaranan kinoiyononnu do ngaran di awu noilaan poingkuro nopungaranan miagal dilo Puput (tuni hon koritapi) it baino nopungaranan nodi do Beaufort.