Kampung Kuyungon Tambunan

Kg. Kuyungon nopo nga iso kokompungan id watas Tombunan. Sinodu mantad kakadaian Tombunan nopo nga 7.5 kilomito.

Minongiyon-iyon tongoulun id kampung diti ontok po di toun 1930-an. Tongoulun do minongiyon-iyon do hiti nopo nga mantad doid Kg. Ulu Tuaran. Ontok di ponounan 1964 ogumu nodi tulun nokorikot om minion id kampung diti mantad doid kampung poindoros miagal do Kg. Mogong, Kg. Tondulu, Kg. Papar, Kg. Longkogungan, Pinampang.

Orikot kampung diti maya do ralan garabol id tompus do ralan Kampung Tondulu. Nung mongoguno do korita nga orikot solinaid 15 minit tu mogot logot mangodoribo (popoibok). Kada kadalaai poposiau do korita tu mintakad, minruhuk om mingkinilong moti talun-alun Kuyungon.

Nung pamanahon nga orikot solinaid do sanjaam nung oubas mamanau. Haro pagatasan id disan do baang Tondulu (id gambar) nga maan poh kongkongo soluar om gantayo kasut toi solipar tu ogumu moti soborongon.

Soira korikot id Sikul Tosiriba Kabansaan Ragkam (SRK Ragkam), kada lihuai do mimponsu id wasai Ragkam. Ogumu sada do hilo nga kada onuo tu natagal no baang Tondulu. Isai nopo adapatan do maganu nga oontok do sogit.

SRK Ragkam noukaban di toun 1977 soira do pinaatag di Momuruan Kampung (Tiagak) gaman Masudang Somolu kumaa di wakil rayat Datuk Anthony Gibon. Notimpuunan pamansaian do sikul diti ontok toun 1973 poh om pinungaranan do S.K. Ragkam tu minaganu do ngaran lokos Ragkam iy pointoning do sikul.

Susumikul id SRK Ragkam nopo nga mantad doid kokompungan pointoning miagal do Kg. Tondulu om KG. Kuyungon. Di timpuunon nopo nga soginumu 13 no o susumikul id SRK Ragkam.

Tumanud di bolog 'Kuyungon Village' ginumu nopo do mongingiyon id kampung diti ontok di toun 2006 nga 500 tulun. Koinsanai tulun id kampung diti nopo nga Dusun.

Pogonu-onuan nopo do tulun kampung Kuyungon nga mororobuat miagal do mananom parai, momutung gata, mananom tua-ua, momikulam do sada, mananom do kinotuan om mananom do susumuni di koubat. Sundung dilo, ogumu nodi sukod wagu iy nakakaraja doid porinta om nogi kuntirik om poingiyon id sodu do Kg. Kuyungon.

Kogumuan do sukod wagu gumuli id kampung kinosusuon diolo soira do orikot Tadau Kaamatan om Ponounan Wagu.

Gambar: Tim L., Askelvin
Riporon;

1. Sejarah SK. Ragkam, Tambunan
2. Blog Kuyungon Ville
3. Ethnobotanical Study (Kg. Kuyungon)
   

Watu Agung Id Tambunan

Watu agung diti milo do ogungon miagal nopo do songkoogungan ot kouni-unio. Watu diti noimbulayan id bawang Pagalan poindoros do Kg. Solibog, Tambunan. Noimbulayan iti ontok di ponounan 1990 poh.

Baino, watu diti ginompi do sosongulun om haro kabayar do sumuang mongoi pongintong.

Ogumu tulun do otumbayaan kokomoi do moinat toi mantatamong do watu diti. Iti noh do nowonsoi kooturan kohompit do karalano sumuang id linimput toi sulap do watu agung diti miagal do;

• Pogoduhan tongoondu di mogontiyan do sumuang.
• Pogoduhan tongoondu di bandaton do sumuang.
• Mositi do pantangon iti watu. Okon ko songkoboros-boroson di tangaraat.

Iti no kokitanai do watu agung id Tambunan. Ilo nopo watu tagayo nga haro turu (toi kolobi) kouni-unio tumanud do hinonggo ot tuntungon.


Gambar mantad: http://marcy-scrapblog.blogspot.com/2011/01/jom-round-tambunan.html

Kadazan Toi Dusun

Asaru tulun it orubaanku do monguhot kumaa doho do, "Nunu bansa nu?"
"Dusun oku" kangku do sumimbar.

Nga kinaantakan di tulan kosiam toun 2010 minonimban do poninimbarku.

Osorou ku iy naantakan ontok tulan kosiam toun 2010, minongoi oku porijisto do kinosusuon tanak kumoisoku. Haro bo gia poom do suangan. Id poom diti, suai ko ngaran tanak, ngaran godu-duo molohing om ngaran kinoyonon, haro nogi bo gia ponuratan do ngaran bansa toi tinaru.
Posurato ku no do 'Dusun' id poom pinatahak do JPN diri.

Ontok do pinorijisto diolo id sistom kompiuto, sunudai oku no diolo do bansaku nopo nga Kadazan.
"Nga intaai ku poh bansa do koruhangnu. Nung bansa dau Dusun, nga milo nogi dahai do posuraton do Dusun iti bansa do tanaknu." ka di upisor do minomisunud doho.

"Maai gia intangai." kangku do suminimbar.

"Siou kopio gaman, tu godu-duo bansa dokoyu nopo nga Kadazan. Posuraton dahai do Kadazan." ka di upisor. Tulun Dusun nogi bo gia iy upisor diri.

"Awu no milo do kuroyon ino." kangku.

Kopongoh po do posurat id kompiuto, mangai no di upisor pirino it surat kinosusuon do tanak dahai. Pinosurat do 'Kadazan' ot bansa di tanakku.

Timpuun diri, koilaai kuno do bansa ku nopo nga Kadazan, nga borosku nopo nga Dusun ponong Tombunan.

OLIMPUPUSAN TINUNGKUSAN TULUN DUSUN

TOMBUNAN: Olimpupusan koubasanan om tinungkusan do tulun Dusun nung ingaa karaja do manamong om moningolig dilo, kaampai no do ingaa sinuratan tososonong.

Momuruan Koisaan Koubasanan Kadazandusun Sabah (KDCA) iri ponogi Timbang Luguan Montiri, Datuk Seri Panglima Joseph Pairin Kitingan minoboros do, Ingaa sinuratan tosonong papaganggarau do osomok no tumagak iti tinungkusan tungkusan sininlumisan om koubasanan tulun Dusun tu tolonon do timpu om tumagak toomod tu ingaa tiiso ot momiara diti butia.

Ka di Pairin do minoborosboros id loyuk doun Dusun-Tombunan "Karaja moningolig tinungkusan Dusun diti okon ko poigitan nopo kumaa do Porinta maya Upis Tatangkob toi Kotinanan Koubasanan.

Sanganu bansa om tinungkusan diti no it poinggayo tonggungan do mogintayang om isai-isai nopo it kitoilaan om kikoilaan kokomoi koubasanan om sininlumisan Kadazandusun alapon monimpuun laang do poposurat sinuratan it suroton , kinongohon toi intangan do waris timpu abantalan.

Minoboros isio dilo di ontok mongoupisor karamaian Kaamatan watas kokompungan Karanaan, Tombunan hilo id Balairaya Kampung Karanaan, kosuabon diri. Monunurat Pulitik Komontirian Koingkokoton Kaganapan, Welfredoline Jakil, Timbang Momuruan KDCA, Datuk Dr Jeffrey Kitingan, Momuruan Komogoton Rayat, Laiwon Dalus, Monunulung Upisor Koupisoran Watas , Salahudin Tahir om Timbang Momuruan Mongkukuasa Kinoburuon om Kotingoligan Kampung Karanaan, David Suman Kassin.

Karamaian kaamatan diti no ot tionon om kosiwatan do mongulud om papanau koimaan it poposuni sunduan guminawo tungkus om koubasanan. Ka dau, koimaan di pinaharo okon nopo ko maan do pongolisih nga pogumuon nogi ot koimaan koubansanan om kosininlumisan kopohompit no do sukod wagu tu yolo no tumungkus ngawi diti.

Pogialaan miagal do magagong, manangon, sumansayau koubasanan om susuai poh maan inggumuai tu haro no sukod wagu do baino di awu koilo popouni tuunion koubasanan, kaampai nogi do awu monongkoilo tuturan dounkomolohingan.

Nopupusan.

Pinosodia di:

Francis Au

Monunurat Kabar Montok

Timbang Montiri Buruanon / Montiri Koingkokoton Kakamot Kaganapan Sabah

Pinawalihboros mantad woyoboros Malayu 'Khazanah Warisan Kadazandusun Semakin Pupus'

Logat Dusun

Tulun Dusun nopo nga pomungaran do tulun mamasok it poinggumu id Sabah. Sopitolu (1/3) ot tulun mamasok Dusun mantad oinsanan mongingion id Sabah. Dusun nopo diti nga momoguno do mogisusuai logat om koubasanan. Kolobi do 40 logat do Dusun.

Kinoruhangan Dusun poingiyon id Pinampang, Papar, Tuaran, Kiulu, Tomporuli, Tonghilan, Kuta Bolud om nogi id guas nuluhon ponong Ranau, Tombunan, om Koningau. Yolo nopo ti nga noubas mororobuat miagal do mananom parai ranahon om nogi tumoon. Kiharo diolo do magagasu om mongi-nginsada. Kiharo nogi diolo it minomiwalai hilo id pisuk do talun.

Haro nogi kawo koompinaian do Dusun it roitan do Kimaragang id watas Kuta Morudu, Lotud id watas Tuaran, Tulun Sungoi id watas Kinabatangan, Sugut, Poitan om Pitas. Kogumuan tulun Kadazan-Dusun kiugama do Kiristian. Tulun Sungoi it poingion id watas Pitas nopo nga kiugama do Silam, om haro nogi it kiugama do Kiristian miagal do hilo id Kinabatangan. Tulun Lotud (Suang Lotud) mongingion id Tuaran, Tomporuli, Tolipuk om Kuta Bolud (Tampasuk). Tuminimung yolo do minion id walai tanaru it korumpos do pipiro paganakan gisom do 200 tulun. Nga baino nopo nodi, okuri nodi kokitanan diti walai tanaru tu nakatanud nodi yolo diti koubasanan mimpopori momiwalai.

Huguan Siou Tun Fuad Stephens, pinopobuyu do gunoon ot ngaran Kadazan do popiiso di 14 kawo Dusun it miagal ot koubasanan om kaadat-adaton mongoi do lobi kinongohon do porinta ot pokionuon diolo. Tinumboyo iti do momuruan ginumuan tulun Dusun nga awu minomuhara do kinogumuan tulun mamasok it tamangan diolo. Iri no do nowonsoi Kadazan-Dusun sobagi do popiiso kopio diti tulun Kadazan (Tangara) om Dusun. Anaru kopio ngaran Kadazan-Dusun diri om maai no ponibao do tulun Kadazan-Dusun minooi do bansa Kadus.

Kiharo sinuratan pinobuyu do tulun Kadazan-Dusun nopo kaka nga mantad hilo id Toiwan tu haro nogi tulun Bunun it kaagal-agal ot koubasanan.[1]

Komoiboros:

Logat = koloyuk-loyukon do boros
Kadus = Ngaran bansa piisaan Kadazan om oinsanan sinakagon Dusun.

Riporon;
1. http://www.sabah.edu.my/skm015.wcdd/pengenalan.htm