Lampun: Tubat Do Bator

Tua do lampun nopo nga kopongolingos do bator miampai inhopod kagarason nung piagalon do kimo. Suai ko ilo, tua diti kopongidu do joom (anti bakteria), lumawan do kulat (anti fungus), kopongugad do tongotonggiluang tian, kopoinsiriba do ninsakan takawas raha, kopoinsiriba do kaganggarahan, kosusaan ginawo om popotonduli do tongotuhat di nongosindualan.

Sinuratan karatas kabar kokomoi do Lampun Pongolingos do Bator

Kabar diti naanu mantad papalabus tubat poinggayo id  Amirika . Nosoriuk tua do lampun id 20 makmal, mantad po di toun 1970-an sinusuhut do pipiro toun. Mantad do ponoriukan pinagaan do tua dau, iti no kootuson;

1. 12 kowoyo-woyo do bator milo do lingoson kaampai noh Bator Tinai (Usus Besar), Bator Lompupuk (Payu Dara), Bator Sosobuan (Prostat), Bator Tundu-undu (Paru-paru) om Bator Tompodu (Pankreas).
2. Haro in10,000 ginoris do popokugui kosusunio sil bator nung piagalon do Adriamycin om Kimo iy koubasan do gunoon.
3. Poinsuai mantad di kimo tu pinagaan do tua lampun nopo nga kapamatai nopo di sil tangaraat om mambalut di sil tongosonong. Iri nopo kimo nga sil osonong om araat nga kohompit do pataion gisom do alagasan ngai tulu di susumakit..

Lampun do poingua

Linapakan lampun

Mantad dilo, isai-isai nopo iy kilampun nga tamangai noh om soru-soruan do mangakan tua lampun. Alansan oku do insan tadau, tulun tokou sondiri kaanu do papadagang asil do lampun.


Riporon;
Say No To Cancer
Khasiat Durian Belanda
What is the name of the plant with leaves containg a substance purported to cure colom cancer?

Tangon: Tunturu

Haro-haro kaka yolo iy Kodu-Kodu om iy Kinomulok do miambalut. Pogontian nodi iy Kodu-Kodu, kosusu nodi om pinungaranan do iy Tunturu. Iy Tunturu nopo diti nga tulun do nogonop kopio. Iy Kinomulok nga kitanak pinungaranan do iy Bulantoi.

Agayo nodi iy tanak di Kinomulok om pomboros noh do "Oh, lumayag oku nodi idi" kah. Om korongou nodi kaka di Tunturu iri nga pomboros noh, "Idi, ngoyon noh barasai yo Bulontoi do mongumbaya doho" kah. Koruhang nopo ngawi dio Bulontoi do lumayag nga yoloi Angkayu. Ih Bulontoi nopo noh nga osonong kumaa di Tunturu. Ih Tunturu nopo dii nga pinosuwang di Kodu-kodu id towu. Pinotongoi nogi di Kodu-kodu solinso sayat do sadur.

Ibok nodi kaka yolo do lumayag om papanaho noh iy padau nga awu kapanau.

"Atukoi, osorou ku mala nga iy Tunturu poh awu nakatanud" kaka Bulontoi, om ngoyo gantayo ih towu om pamanau nogi di kaka iy padau do sumoborong hilo id rahat. Korikot diri kaka hilod soborong rahat om mibok noh kawagu yolo iy Angkayu mongoi pongindapu-dapu.

Pogulu do lumayag kawagu yolo om poboros nodi iy Tunturu do "Posowiton oku noh dokoyu hiti disan do rahat." kah.

"Umm...pataamon tia noh, paakanan do kilau." kaka dioloi Angkayu.

"Osian boh gia iy Tunturu ti." kaka di Bulontoi.

Posowito nodi kaka di Bulontoi iy Tunturu hilo id disan do rahat. Iri nopo sayat do sadur nga tinanom di Tunturu hilo id disan do rahat. Atukoi, solinaid do sombulan noh moti kaka yolo do luminayag.

Ponguwa nodi iy sadur do ogumu tomod om misosowoli  podi kaka iy tikus do mongoi  pangakan di sadur gisom do naawi. Nga haro kaka noolu do iso tua  sadur do agayo kopio.

Ongoyon nodi di tikus nga ka di Tunturu "Ohom.... Awuku nodi kouyuhan nung awu dokoyu bolion" kaka. Poguliai nodi di tikus.

Korikot  nodi kawagu iy tikus. Pointangau do sopuk toniba-niba, om iri nodi niboli di tikus di sadur do tagayo

Kaawi nodi iy sadur om misoromo do nokoguli yo Bulontoi. Tolibai noh kawagu iy Tunturu nga koundorong nogi iri padau.

"Atukoi, osorouku nga awu nogima noowit iy Tunturu." kaka di Bulontoi.

"Patamon boh ino, nuh mah guna-guna dii Tunturu. Paakanan nopo kilau." kaka dii Angkayu.

"Osian iy boh dogima iy Tunturu dilo." kaka di Bulontoi om owito noh iy Tunturu om osonong nogi di do minamanau iy padau diolo.

Om korikot nodi yolo hilo id walai nga onuo diri di Tunturu iy sopuk om posopuko noh. Soira nokosopuk nga kosilih do rangkaya tomod iy Tunturu.

Yo iy Angkayu nopoh dii nga pihum-ihum diolo oh koburu-buruon.

Pinadalin mantad; Tangon-tangon Dusun, Kg. Nuntunan, Koningau




Komoiboros:

Dusun > Molayu

1. lumayag = belayar
2. padau = perahu
3. pongindapu-dapu = berniaga
4. Sayat = biji benih
5. Sopuk = sumpit
6. misoromo = kebetulan

Komoiboros Inggilis-Malayu-Dusun

ENGLISH-MALAY-KADAZANDUSUN BEGINNER'S DICTIONARY
Lasimbang, Rita
ISBN 983-9325-20-5
2001
Gatang: RM12.00

 Soginumu do 1,500 patod boros poinsuang id komoiboros diti. Nulud miampai do gambar linukisan di Langkawit mooi do asanang mangarati. Noulud do 51 noinansar. Osonong tomod iti montok di minsingilo nogi do Dusun!


Pinogonuan: http://www.klf.com.my/dictionary.htm

Nonggo Osiau Mimboriud

Nonggo tiso ruda osiau do tumurug? Ilo id gulu ko ilo id dohuri?

Somonu nga 'oborulong' nogi mato tokou.

Kampung Kuyungon Tambunan

Kg. Kuyungon nopo nga iso kokompungan id watas Tombunan. Sinodu mantad kakadaian Tombunan nopo nga 7.5 kilomito.

Minongiyon-iyon tongoulun id kampung diti ontok po di toun 1930-an. Tongoulun do minongiyon-iyon do hiti nopo nga mantad doid Kg. Ulu Tuaran. Ontok di ponounan 1964 ogumu nodi tulun nokorikot om minion id kampung diti mantad doid kampung poindoros miagal do Kg. Mogong, Kg. Tondulu, Kg. Papar, Kg. Longkogungan, Pinampang.

Orikot kampung diti maya do ralan garabol id tompus do ralan Kampung Tondulu. Nung mongoguno do korita nga orikot solinaid 15 minit tu mogot logot mangodoribo (popoibok). Kada kadalaai poposiau do korita tu mintakad, minruhuk om mingkinilong moti talun-alun Kuyungon.

Nung pamanahon nga orikot solinaid do sanjaam nung oubas mamanau. Haro pagatasan id disan do baang Tondulu (id gambar) nga maan poh kongkongo soluar om gantayo kasut toi solipar tu ogumu moti soborongon.

Soira korikot id Sikul Tosiriba Kabansaan Ragkam (SRK Ragkam), kada lihuai do mimponsu id wasai Ragkam. Ogumu sada do hilo nga kada onuo tu natagal no baang Tondulu. Isai nopo adapatan do maganu nga oontok do sogit.

SRK Ragkam noukaban di toun 1977 soira do pinaatag di Momuruan Kampung (Tiagak) gaman Masudang Somolu kumaa di wakil rayat Datuk Anthony Gibon. Notimpuunan pamansaian do sikul diti ontok toun 1973 poh om pinungaranan do S.K. Ragkam tu minaganu do ngaran lokos Ragkam iy pointoning do sikul.

Susumikul id SRK Ragkam nopo nga mantad doid kokompungan pointoning miagal do Kg. Tondulu om KG. Kuyungon. Di timpuunon nopo nga soginumu 13 no o susumikul id SRK Ragkam.

Tumanud di bolog 'Kuyungon Village' ginumu nopo do mongingiyon id kampung diti ontok di toun 2006 nga 500 tulun. Koinsanai tulun id kampung diti nopo nga Dusun.

Pogonu-onuan nopo do tulun kampung Kuyungon nga mororobuat miagal do mananom parai, momutung gata, mananom tua-ua, momikulam do sada, mananom do kinotuan om mananom do susumuni di koubat. Sundung dilo, ogumu nodi sukod wagu iy nakakaraja doid porinta om nogi kuntirik om poingiyon id sodu do Kg. Kuyungon.

Kogumuan do sukod wagu gumuli id kampung kinosusuon diolo soira do orikot Tadau Kaamatan om Ponounan Wagu.

Gambar: Tim L., Askelvin
Riporon;

1. Sejarah SK. Ragkam, Tambunan
2. Blog Kuyungon Ville
3. Ethnobotanical Study (Kg. Kuyungon)
   

Watu Agung Id Tambunan

Watu agung diti milo do ogungon miagal nopo do songkoogungan ot kouni-unio. Watu diti noimbulayan id bawang Pagalan poindoros do Kg. Solibog, Tambunan. Noimbulayan iti ontok di ponounan 1990 poh.

Baino, watu diti ginompi do sosongulun om haro kabayar do sumuang mongoi pongintong.

Ogumu tulun do otumbayaan kokomoi do moinat toi mantatamong do watu diti. Iti noh do nowonsoi kooturan kohompit do karalano sumuang id linimput toi sulap do watu agung diti miagal do;

• Pogoduhan tongoondu di mogontiyan do sumuang.
• Pogoduhan tongoondu di bandaton do sumuang.
• Mositi do pantangon iti watu. Okon ko songkoboros-boroson di tangaraat.

Iti no kokitanai do watu agung id Tambunan. Ilo nopo watu tagayo nga haro turu (toi kolobi) kouni-unio tumanud do hinonggo ot tuntungon.


Gambar mantad: http://marcy-scrapblog.blogspot.com/2011/01/jom-round-tambunan.html

Pongundodoitan Do Buru-buru

Tulun Dusun, nogonop pomungaran mntok do buru-buru. Nga maid-laid natalup nodi mantad doid kabang tokou tu natagakan tokou nodi do sunduan mongoguno boros Dusun monikid tadau.

Buru-buru	Kusai	Tondu	Sinukadan	Tanak
Manuk	Tandaha	Golupo	Raraha	Piak
Tasu	Gontoluhan			Duku
Tungau	Dungau	Danggaron	Dumanggar	Tingau
Wogok	Boli	Karud		Kakang
Karabau	Bangus		Garaduh	Tampanak
Patu			Putik	Kakak
Sapi

Insan tadau, iri natagak awu nodi oimbulayan tu ingaa sukod wagu do orohian mongimbulai.