Sikulan Kabansaan Kadazandusun

Ontok di 14 tulan Kolimo toun 2007, pinoimagon di  Huguan Siou Pairin Kitingan iti sikulan kabansaan Kadazandusun ii maan turidongo id Kg. Tiong Monggis, Tenghilan.

Karamaian Mongukab Tana montok ponuridangan Sikulan Kabansaan Kadazandusun

Poingkuro noh kabar diti sikulan? Noukab nodi?

Gambar naanu mantad id Natadwib KDCA

Ponuduk Tongus

Ralan Tongus

Ralan Tongus id woyoboros Dusun nopo nga potimpuunon doid Koributan, Kosilahon, Kotonobon om Kabahatan. Koributan nopo nga rikoton do tongus om Kabaatan nopo nga tadon do tongus. Kotonobon nopo nga kotonobon do tadau om Kosilahon nopo nga kosilahon da tadau.

Id pintangaan do Koributan om Kosilahon nopo nga pungaranan do Koributan Kosilahon. Id pintangaan do Koributan om Koributan Kosilahon nopo nga roitan do Wanan Koributan om id pintangaan do Koributan Kotonobon nopo nga pungaranan do Gibang Koributan. Id pintangaan do Koributan Kosilahon om Kosilahon nopo nga roitan do Gibang Kosilahon. Pialatan do Kosilahon om Kabahatan Kosilahon nopo nga roitan do Wanan Kosilahon.

Gibang Kabahatan nopo nga id pialatan do Kabahatan om Kabahatan Kosilahon.Pinungaranan do Wanan Kabahatan id pialatan do Kabahatan om Kabahatan Kotonobon. Id pialatan do Kabahatan Kotonobon om Kotonobon nopo nga roitan do Gibang Kotonobon. Wanan Kotonobon nopo nga id pialatan do Kotonobon om Koributan Kotonobon.

Mingkukuri Nodi Monongkiboros Kadazan

Sinuratan di; Suzianah Jiffar (Berita Harian 20 Jun 2012)

KOTA KINABALU:  Mingkukuri nodi monunutur do boros Kadazan id pogun Sabah tu kogumuan diti komulakan awu nodi momoguno dilo.

Maso di Hahangai Rita Lasimbang do monuduk di sigu om momuruan mogigion id iso pirubaan monikid tulan doid Sikul Suausindak ontok ko-19 tulan ko-3, toun 2005 (Gambar mantad KLF)

Minoboros ii Upisor Momuruan Kotinanan Boros Kadazan (KLF), Rita Lasimbang kokomoi do ponoriukan diolo do awu ii opunso iti boros Kadazan nga mingkukuri nodi ii momoguno.

"Opoimanan dati do 30 toun diti rumikot, tangaanak di monunutur boros Kadazan maso poh do monutur diti boros nokomoi. Poingkuro poh nga apatut do intangan om maan pinggisamai mooi do awu adalaan oingkurian monunutur boros diti id timpu rumikot." ka disio kumaa do mangangabar Berita Harian.

Di kawawagu nopo nga nokoruput do nokoboros ii Peguam Besar Sabah, Tan Sri Herman Luping do  kogumuan sukod wagu Kadazandusun Murut (Dusun) do awu nodi kopio karati diti boros diolo.

Ka di Rita, kobolingkahangan do awu koilo monutur diti boros sandad komolohingan nopo nga id kakadaian tagayo tu awu nodi mipangkol pomogunaan miagal do dilo  boros Malayu om Inggilis.

"Noimbulaian nogi do KLF ot sabab tagayo do awu mongkiboros boros sandad komolohingan nopo nga pikowinan mirolot suai ko haro pomusarahan do molohing diolo do monongkiboros Malayu toi Inggilis id walai nopo nga koposikap do tangaanak diolo do minsingilo id sikul."

"Nabantalan nogi dahai do tulun Kadazan kiumur do 40 toun om id siriba dilo nopo nga monoroinsan poh do monongkiboros Kadazan tu momoguno yolo do Inggilis om Malayu id karajaon." ka disio.

Mooi do kopogidu mantad kobolingkahangan dilo, minoboros ii Rita kokomoi do pinaharo do KLF ot pipiro koimaan miagal do pialaan manangon om monurat susuyan id boros Kadazan om nogi mongunsub diolo monongkiboros Kadazan id walai.

- Bernama

Poingkuro Mongurus Do Gaji

Oinsanan tulun ii poingkaraja nopo nga kigaji. Koubasanan do gaji nopo nga id upa do tusin om somonu do kakamot tumanud do pinibatasan pogulu do kinumaraja. Montok di poingkarja do porinta nopo nga koubasanan noh do karamit gaji ontok tadau ko-25 monikid tulan. It poingkaraja do komponi nopo nga ontok kolimpupuson tulan. It poingkaraja sondiri nopo nga karamit do gaji monikid tadau.

Songkuro ginumu do gaji nopo nga okon ko kobolingkahangan nung koilo do mongulud pomogunaan do gaji. Laang totopot do mongurus toi mongulud do gaji nopo nga piboogion do 10 boogian it gaji do naramit. Iso boogian nopo nga pogompiyon id biing. Pungaranan iti do 'Tabung Karangkayaon' tu iti noh ii gunoon soira do kolohing koh. Nung RM100.00 ot gaji nu nga pogompion noh RM10.00 doid biing.

Boogian ko-2 nopo nga maan pogulio do ginumuan toi potoluodon id panambayangan. Iti noh ralan do monongkotoluod tu nonuan tokou do minamangun do iso poh kawagu kosiwatan do popoburu komomogoton do kopoposion tokou.

Boogian ko-3 nopo nga maan do pambayar ngawi di tutang nunu nopo it noolosnu mantad do biing, kadai, toi tambalut. Iti noh it tagayo nokopio do mongoguno gaji montok do toinsanan tulun lolobi poh montok di kukumaraja do porinta tu walai, korita (sasakaian), kaganapan walai om susuai poh nga naanu mantad do tutang. Somonu do korikot gisom 8 boogian mantad do gaji moti iti, nga logot-logoton tokou gia do mongingkuri. Laang do mongingkuri nopo nga poguluonon do mambayar it tagayo bunga.

Boogian ko-4 nopo nga it maan do balanja monikid tadau. Balanja monikid tadau nopo nga miagal do takanon om tinumon.

Boogian ka-5 nopo nga it gunoon ontok do kikaara-araahan toi soira do kitoruol tinan.

Boogian ko-6 nopo nga montok do karamaian toi nung moginakan koh toi mangaramai do tadau kinosusuon do tangaanak.

Boogian ko-7 nopo nga it maan gunoo do mongoruhang toilaan. Momoli do buuk toi karatas kabar.

Boogian ko-8 nopo nga montok do bil lotirik, tolipaun, astro, waig om intonit.

Boogian ko-9 nopo nga pataakon do molohingnu nung poimpasi poh yolo. Nung inggino nopo nodi yolo nga osonong do potoluodon iti kumaa do isai-isai nopo miagal do Koisaan Tulun Nobolou toi kumaa di Tangaanak Noiduan Molohing.

Boogian ko-10 nopo nga montok do dia. Nunu tosorou nu do gunoon? Mongoi pinghombo id pogun suai toi mamain do numbur?

Tubat Do Nolonuk

Nunu tubat nung olonuk? Soira do olonuk, kosorou nogi do mogihum tubat lolobi poh nung tangaanak ii olonuk. Nung yati o olonuk nga atahanan poh nung okoro miagal do palad.

Mogisusuai moti o kolonuk nga koubasanan nopo nga iri talasu miagal do waig, miak, bubur talasu, torika om tapui. Kulit di nolonuk nopo nga rumagang om oruol.

Laang do mongolingos di nolonuk toi nolungkuh nopo nga poturuan do waig tosogit id kulit di nolonuk. Turuan do waig tosogit solinaid do 15 minit. Opongongoh poh ilo om pihidan noh do roun bunga dila buayo (alovira) toi loson di kialovira. Miak gamat nga milo nogi do pogusukon id kulit di nolonuk.

Lopoton iri kulit do nolonuk. Koponingolig iti montok di kulit nolonuk. Kada kadalaai do apatat pongongogos tu kopongoruhang do rinuol iri.

Montok do mangantob koruolon, milo nogi do mangakan tubat paracetamol (panadol) om  mefanamic acid. Nolonuk do awu adalaan olingasan solinaid do duo minggu. Kada babako iri nolonuk nung momuwaig. Pologoson do ababak om soruan noh do popogihil di antiseptik mooi do kounsodu mantad joom (giuk tokoto).

Riporon;
Melecur - Anatomi Kulit
Melecur / Luka Lecur

Nokopinsin

Haro ti tambalut do kopinsin noh tumimpuun do suab ontok tadau kinouliton kinosusuon dau di ko-53 toun. Poingkaraja isio id Kolej Matrikulasi Labuan (KML) solinaid do 13 toun mantad di ko-u-ukabai nogi iti kolej.

Tumanud do susuyan disio, ontok di tadau koiso do kinumaraja id KML, rinumuba isio di momuruan kolej id pandatan noh tomod. Ingaa upis tu minongolos nopo do bangunan id Universiti Malaysia Sabah - Kampus Antarabangsa Labuan. Korikot isio id UMS-KAL.  Id pandatan noh upis di momuruan. Kosorou noh daa isio do gumuli id karajaon dau di laid id Maktab Perguruan Gaya tu hilo nopo nga kiupis om ogonop kaganapan nga nonuan di momuruan do sokodung ponginggoris do sunduan kumaraja id kolej. Walai do todopon nga ingaa nga pokianu noh yolo di momuruan UMS do iso tionon todopon om nonuan yolo.

Minongolos yolo do tolu blok bangunan montok do ponimpuunan Kolej Matrikulasi Labuan. Haro upis do timbang momuruan id siriba do tukad. Okoro upis ontok diri om okuri poh kukumaraja. Isio sobaagi do mananamong tiyonon tangaanak sikul nga asaru do ajadi do doribo papaatod tangaanak sikul di sumakit mongoi id sopitol. Nung orumbak paip nga isio nogi poposonong. Osorob boob do lampung nga isio nogi mongolon.

Soira do nopongoh nodi KML id Merinding, minundali yolo di toun 2002. Kinumaraja nogi isio do popinsuang om mongulud do tangakakamot id kampus kawawagu. Oimayaan kopio isio tu najadi do moninimpuun diti Kolej Matrikulasi Labuan om alansan isio do kotilombus do kukumaraja sumusuhut disio do monginsonong poh kawagu di nunu iri  poinsandad om ruhangan nung ingaa.

Sundung do pinili dau do mumang pinsin soira do orikot umur 56 toun nga tadau baino mumang pinsin noh isio tu haro noh karaja do taguangon dau. Nokotimpuun noh isio do minongukab iso konu-onuan sobaagi do papadagang do wagas id Kota Belud - watas kinosusuon om kinosukadan disio.

Alansan do koingkawas poh kawagu konu-onuan om toririmo do olidas tinan di PAK (Penyelia Asrama Kanan) Din.

Tangon Nu batu Luang

Iti noh tangon nu komotutuaan do mula ie. Kiaro miso andu um kusoi giri nokopikawin oh isiro, om mamaso isiro moniguang do koposion bagu. Poingion isiro doid miso kampung tingaran do kampung Bodungun. Miad do koubasaman nu ulun ngai, kaa noh nobuoi maagatinan oh andu nisio. Loin koh alang-alang sinanang nu guang niro tupo, do makalap isiro do anak  giri pogoyoon om makatamba do paganankan nisiro.

Nunuk Ragang Id Limunduk Watu Luang

Insan odou norikot oh timpu nu andu diti montorianak. Pokaanak oh isio do songulun anak andu om mosongon kopio o anak diti, om poilabih o koula-ulao nisio tio intad do bokonn. Maso nu bidan momaju do anak diti nokito nisio sampaping ani titi. Ingkooi pun koula-ulaoo nu anak diti ingkooi o nini sinanang nu guang ni ina ama no. Mangaya do sorita nu komututuaan pinonguranan nisiro anak andu diti di Kasum. Kaa nobuoi lapas dogiri poginipi ina ni Kasum do aro songulun andu mosongon namara disio do lalom inipian, koon nisio “Oi andu, insan odou anak diti mositi do posaraon mu do midadari." Kotudau oh andu diti miampai do tigug nisio om kaa isio nagarati do nokuo oh ingkooi inipian nisio ie.

Bataun-taun oh boui nakagayo oh ie Kasum om mosongon oh tupo babanar parabasan nu anak andu diti. Miad do ulun manyak kinumawin ie Kasum do songulun kusoi intad do kampung Sorob tingaran di Darii. Miad do aturan nu tuu laid kumawin gulu do yanan nu andu, om malapas poyo talu ngodou baru oh muli tingaran do maya wagu mongoi do yanan nu kusoi.

Pokakawin ani isim sino do balah andu, norikot o maya wagu mongoi sino do kampung Sorob yanan nu kusoi mamagun. Giee do mula ie nopo nga rata-rata ulun mamanau do tonok ontok do nunu ani ongoyon nisiro. lntad do kampung Bedungun mongoi do kampung Sorob magalud o panawon. Mogumu kampung·kampung nu ulun bokon mataliban miad do kampung Bakaro, Anguriting, Mutodon, Mansiang, Tompurung om Batu Luang baru o mokorikot do kampung Sorob. Do Batu Luang it nopo do solura nisio mukito takau rungib monini ani katapi boros nu komotutuaan intad do rungib diti kiaroo ruak batu dumalalom do lalom tana. Do mula io kalau pululunan oyo do batu mogonini intad do ribau nu ruak in nga morongog takau buod nu batu milungung tumuun do lalom.

Kunu sorita nu kumotutuaan doid lalom nu ruak batu diti kiaro poingion nipo nusukup do gayo, kunu koon mate nisio ani kiginayu miad do mangkuk bura tatapi ino ani, nipo diti kaa tapanau-panau poinlingkom soula-ula.

Kaa lagi natampak odou do mosuab dogii manamanau o paganakan om kopinsano ni Kasum sumusui do isan nu papak. Katapi untok do rikot isim do tupak sino do Batu Luang, sakajap mata bagu mamaris. Doo isan daat diti aro rungib batu om koubasanan nu ulun ngai rnapit sino mindorong. Ibok oh tupo ulun dogiati do nindomng ngai jo Kasum. Ie Kasum pointudung sino do isan nu rungib. Loin koh bagu alang-alang sapou nu dasam om indado nisiro tadu nu dasam dogii.

Kaa noh tupo nobuoi katadu o dasam dogiri om masing-masing do ulun dogiati sinumulura intad sind do rungib. Katapi koili poh bagu isiro kaa samana-mana poinsuang bagu ih Kasum tio sino do lalom nu rungib dogiri om batu ih pun tinumutub.

Nokotigog ngai isiro nokokito do kinantakan diti om mogitatampu isiro mongukab do ruak batu ie katapi kaa malap do ukab. Intad po do tinumutub nogiri ruak batu dogiri malar nini ulun kampung mongoi ponginam pamalabang do ruak batu ie, katapi kaa malap do ukabon. Intad do kaantakan dogiri am songinan sisiog inguranan do sisiog jujuriak malar taptuk-patuk do ruak batu ih sobinuoi turu ngomorondom om turu ngodou.

"Juriak, juriak susukon do jarum baru moukab" ino no gara nu jujuriak katapi koiso songulun pun ulun dogiati mumoduli om magarati do nunu ukuon nu sisiog jujuriak ie. Kaa nobuoi pinoipi bagu paganakn ni Kasum koon nu gia ih moukab bo dia ruak batu ie, moyuman muyun oyo do akal ingkuo mnmuka katapi kitimpu tum morondom om turu ngodou ani. Turu ngodou om turu morondom buoi nu jujuriak ie mapatuk-patuk do ruak batu miampai do gia nisio "]uria.k, juriak susukon do jarum baru moukab."

Katalib po turu ngodou turu morondom baru o bagu aro songulun andu nokorati do gia nu jujuriak io om iboko o kinami nisio katapi inumukab ani ruak batu ih baya-baya longon ani ni Kasum mokosolura intad do ruak batu ie om pinoguli ani ni Kasum susulung kawin nisio do kusoi noh om kibilin isio do ulun kampung ngai do ingkooi “Onjoo kawo kosusa guang sabab loin koh aku ani situ do lalom it nga mogumu akai situ." Mangaya oyo do sorita nu komotutuaan nga ulun nopo ukuoon ni Kasum it ponguranan do midadari.

Kaa mosontob guang nu ulun kampung do kinantakan dogiri om ongoi isiro pogium do ulun kobilangan. Kobilangan it nopo do muula ih nga ulun kiam kapandaian do ilimu om maalap mokopiboros do raramu gie kaa mokito nu manusia toomod. Najampa niro ulun diti poingion sino do kampung Batu Linting. Lapas dogiri kajadi noh banar pilawanan namakai do kuasa nu rogon intad do Batu Linting lumawan do kuasa nu rogon Batu Luang gio nantaau di Kasum. Nobobos iro niparang katapi kuasa rogon nio do Batu Luang loin koh alang-alang dinaras.

Kaa noh kunu mapandai motiu ruak batu nu Batu Luang. Suma ani am batu poinsundu sino do papak badaapan do ruak batu nu Batu Luang nopungol duo miso kakal pointidong om putul ih poimbanta do koogisan. Ino pogonoi sampai o do singkain ginalar nu ulun kampung batu dino do singkait it batu punggul. Nunu najadi sino do kampung Batu Linting intad do piparangan diti, am miso papak do sino napanu do batu botinting-tinting om mosongon pogilayan. Ino nopo kunu nga batu-batu pinotulud nu rogon Batu Luang lumawan do rogon nu Batu Linting om batu diti songinbanta do botinting-tinting intad do isan papak sumoloud mongoi do loutan sino do Batu Linting. Sampai o do singkait, mongoi takau oyo sino do kampung Batu Linting aro kakal batu diti mokito takau om mosongon oh banar papak nisio.

Abar do touri noh intad di Kasum parantaraan nu bobolian nokosalin o ie Kasum do pakaian rati nisio loin koh nogiri isio miad do jelama toomod katapi najadi o isio do midadari om nokokawin o kunu om kinanganaak isio sino do pomogunan niro. Aro nini sorita nu komotutuan nintalang isio doid inipian ni ina nisio loin koh nogiri miad isio do jelama toomod mato nisio moria om pointungkui isio do ulun alus.

Kibilin isio di ina no, "Muli aku ani bagu mongoi tombului dakau katapi mananda kau do miso katandaan muyun do mogipag daki."

Ino no sabab sampai o do singkait, am momiliu do sawat giri kakal lagi mongondom di Dariikasum malapas poh mikajang mananda iro momiliu do sawat om mogipag isiro di Dariikasum tumombuiui disim miampai do uok giri pinoturun o loid nu komotutuaan disiro. Ingkuo kinapandayan ngaran nu kusoi, nga bila poyo momiliu do sawat aro moroitan "okou tu Dariikasum ongoi kou nio sidang lalu..."  

Omboo kinabanaran nu tangon diti nga kaa noh napandaian sabab kaa takau insan pokatamu disim om, i tangon diti kinorongog ani intad do sorita nu komotutuan doid nganak-nganak bagu. Papak nu Batu Luang ani poinsasi nunu maso dogiri, batu pungul kakal poingkakat poinbobou sampai oh do singkoin nokowaya poinsasi do kaantakan diti om topulang oh ditakau do mamarati do kinabanaran nu tangon diti. Somumua baya gie ukuon nu tangon diti kakal lagi malap takau do ilong sino di kampung Batu Luang om kampung Batu Linting sampai oh do singkait.

Sinuratan ni: Rosaline Oliver Lidadun
Sinusuyan intad di: Adu Paulina Madayang, Otob Kuin om ii Muliana Guanoi

Dinalin mantad buuk 'Pelancaran Pesta Kaamatan Peringkat Sabah Tahun 2012 Di Kuala Penyu'  
Pinogonuan gambar: Jejak Dari Kalimbata