Elvira Nokorunduk Ngadau Id Labuan

Elvira mantad id Ranau om maso poh do minsingilo id Universiti Malaysia Sabah Kampus Antarabangsa Labuan (UMS-KAL) nokolonggiso id pialaan runduk ngadau id Dewan Blessed Scrament, Labuan di tadau minggu (12 Mei 2013). Nakaramit ii Elvira Yan Ukon (23 toun) do sasawan, tusin om kakamot ponginlumis.

Istelita James, 21, om Eshiryinter Peter, 20, nopo nga sompopori nokolondu-londu om nogi kolonduo. Istelita nga nopili nogi sobaagi do Unduk Ngadau di Osuau id watas Labuan. Tukad kadipangkat (tiyonon kaapat) nopo nga nalantoi di susumikul  id Kolej Matrikulasi Labuan (KML), Flowina Shira Sipail, 19, om id kotolimo nopo nga ii Mayzlyne Ley Matius, 21 toun ii mantad nogi id UMSKAL.

Piaalaan pinapanau do KDCA (Tinimungan Koubasanan Kadazan Dusun) Labuan diti nopo nga tinanud do 17 sumandak.

Unduk Ngadau Kaaamatan 2013 Labuan, Elviral (poinrikau) miampai dii (mantad gibang) Flowina, Istelita, Eshiryinter om Mayzlyne (ponong wanan).

Gambar unduk ngadau mantad id:
http://sidangrakyatsabah.blogspot.com/2013/05/elviral-unduk-ngadau-kaamatan-labuan.html

Komoiboros:
1. Nokolonggiso = nakaramit wawa kumoiso
2. nokolondu-londu = nakaramit wawa kumotolu

Komoiboros poinggonop kkomoi do wawa intaan do hiti.

Soginumu 3,000 Tinumindapou Kaamatan Id Labuan

Karamayan kaamatan id Labuan nakapangagayat do soginumu 3,000 tulun Dusun om nogi tinaru do suai ii popokito do karamayan miagal diti nopo nga kaanu do popisompuru toinsanan mogigiyon id Labuan sundung poh tu mogisusuai tinaru.

Pialaan nansakan om tinumon koubasanan

Haro mogisusuai padagangon id labus do Dewan

Ii Langkawit papadagang buuk Katun om buuk kokomoi do KDM

Wookon ii nokotindapou id karamaian kaamatan

Monsinding sinding pongukaban 'Negaraku' om 'Maju dan Sejahtera'

Kopohimaganan do kaamatan id Labuan

Tulun tinaru Dusun om tinaru suai ii nokorikot do mangaramai karamaian kaamatan id Labuan

Ii momuruan karamaian kaamatan maso do papatahak wawa koponongkotoluadan kumaa di  Datuk Maximus Ongkili

Sayau Bobolian monogit do kaamatan id Labuan.

Id karamaian diti, pinosunud nogi dii momuruan do Pisompuruan Koubasanan Kadazan Dusun (KDCA), ii  Paul Ipoh do mokianu do tanah id Labuan kumaa di wakil rayat Labuan, Rozman Datuk Isli.

"Lumansan yahai mantad di Ii Tapantang (YB) Rozman Datuk Isli do onuan daa do iso tionon ii milo do ponuridangan koyonon papanahan do tongoimaan koubasanan tulun Dusun (Kadazan Dusun Murut)." ka di Paul Ipoh, ii minomuruan nogi do kapapanahan karamaian kaamatan id Tana Pisompuruan Labuan.

Pinohimagon karamaian kaamatan diti di Datuk Maximus Ongkili.

Toun Wagu Dusun Tatana

Dusun Tatana nopo nga kogumuan do poingyon id Kuala Penyu, Sabah. Awu osodu kopiagalan diti boros Dusun Tatana om Dusun suai ii pointongkop do Sabah.  Sundung dilo, iso ii kopisuaian nopo nga mangaramai yolo do toun wagu tumanud di Toun Wagu Sina.

Sundung do kiugama yolo do Koristian nga kakal poh do mangaramai do tadau tombiruo ii katanud nogi do pongintaban ponounan (kalindo) doun Sina.

Kikotumbayaan do ii di pogulu nopo nga haro dudumagang Sina do nokorikot doid Kuala Penyu om nokopirolot nodi koubasanan diolo.

Miagal di Jipin Anjim ii kiumur do 80 toun, karamaian toun wagu okon nopo ko ramayon maya do moginakan sampaganakan nga manahak nogi do 'ampau'.

Id walai di Jipin Anjim noh timungon do paganakan dau do mangaramai karamaian Toun Wagu Sina.

Nulud mantad: New Straits Times

Sopuk

Ogumu mambabasa mogihum do sopuk nga ingaa poh id intonit tu kogumuan do tulun dati nopo nga awu momonsoi do ponoriukan id woyoboros Dusun.

Haro pipiro gambar do sopuk, noihumku mantad id intonit. Sundung tu okon ko sopuk doun Dusun nga awu ii ogumu pisuaian.

Sopuk doun Dayak

Miagal do sopuk doun Dusun, haro nogi ramok do linihutan do paliu. Paliw nopo nga gata kayu di kawanit.

Tulun Dayak popokito do karalano momoguno do sopuk

Susumaap Dayak poinsaan do sopuk.

Tulun Mamasok Malayu (Orang Asli) popokito do karalano monopuk tombolog mulud-tulud

Tulun Murut popokito do karalano monopuk do bakas.

Alansan oku do maya do pongitangan tokuri kokomoi do sopuk diti kapangagayat do tulun suai do monoriuk kokomoi do sopuk tulun Dusun.

Gambar-gambar naanu mantad pipiro rumokorut. 

1.  Sumpit Dayak Ditakuti Dari Peluru
2. Sabah Fest 2011
3. Jum Kenali Sabah

Kotoluadan kumaa di sanganu do gambar.

Nuludan Kapangaramaian Kaamatan 2012

Nuludan Karamaian Kaamatan (Tonsoko gambar montok pongitanan tagayo)

Norikot nodi bulan lima
Kapanandakan tadau tagaayo
Tadau tagayo do kokotuan
Koubasanan tokou toinsanan

Kanou noh oinsanan
Kanou noh rumamai
Kanou no gumiak
Gumiak moiigom

Oi odu aki om nogi oinsanan
Kinongoho oku no doh suminding
Sinding nopo ti nga pangaramai
Montok tadau do tagayo tokou

Kanou noh oi odu
Angatai ii aki
Kanou oi daling
Mirapat sumayau

Ilo noh sinding 'Norikot Nodi Bulan Lima' di John Gaisah ii koubasanan do pounion id rodiu soira do rumikot tulan kolimo monikid toun.

Pointongkop watas nga papapanau do karamaian kaamatan tu ilo-ilo noh koubasanan tinungkusan do tulun Dusun.

Kumaa do tulun Dusun, unsikou kou noh om ramayo no tadau tagayo diti tu iti noh tanda do hiti tokou id pomogunan. Alansan oku daa do haro papanau diti karamaian doid nonggo-nonggo nopo haro tulun tokou do poingiyon.

Soira kaamatan id kampung dokoyu. Posunudo maya do boboroson / komen id siriba.

Turidongon Kulij Dusun

Pomitanan Kulij Kadazan Dusun Murut Sabah

Kulij Dusun toi Kolej KDM (Kadazan Dusun Murut) turidongon tumimpuun do tulan koonom diti rumikot. Maan di Luguan Montiri Pogun Malaysia Datuk Seri Najib Tun Razak potimpuuno iti ontok tulan koonom ka di Huguan Siou Tan Sri Joseph Pairin Kitingan. Ontok do tulan nokomoi, maan di luguan montiri pogun ampalai id iso kinoyonon id Kampung Kaingaran ponong waatas Tambunan. Pinosunud di Tan Sri Joseph Pairin Kitingan iti maso di koponimpuunan pitimbungakan intolu sontoun do Koisaan Koubasanan Kadazandusun Sabah (KDCA) id Hongkod Koisaan. Pinoboros nogi di Pairin do porinta Sabah nga sumokodung nogi do kopongukaban do kulij dilo.

Monongkotoluod tokou tu pinasaga do porinta ot kapamansayan do sikulon takawas dilo om haro nogi sokodung kousinan montok diti,

kad disio. Koponuridangan do kulij diti nopo nga mantad noh do koimaan di Koisaan Koingaanan om Pinsingilaan Kadazandusun om Murut Sabah (PEKADIN). Momuruan Upisor do C.N Dumo Consulting Worldwide Sdn Bhd ii Aminudin Sajadi nga lumansan do koponuridangan kulij diti kaanu do poposodia kukumaraja di kitoilaan id karaja do tumau id Sabah. Koponuridangan do kulij KDM kaanu daa do monokodung dilo Longkod Pinsingilaan Pitrolium id Kimanis ka disio.

Tadau Bolontain

Tadau Santi Bolontain toi nointutunan sobaagi do Tadau Bolontain toi "Tadau piupusan" nopo nga ramayon ontok tadau k-14 tulan ko-2 monikid toun.

Tinimpuunon nopo do kapangaramayan do tadau diti nga mononsorou montok di Santi Bolontain ii tinolungku di Raja Rom Kaladius II. Ii Santi Bolontain nopo diti nga tutumanud do agama Kiristian di toun 269 poh. Tontok dilo nopo nga pogoduhan tomod di Raja Rom ii komulakan do manansawo tu pojodion dau do susumangod. Nga ii Santi Bolontain nopo dau nga paado om awu tinumanud di ponuhuan di Raja Rom. Pinasaga dau do manansawo iri komulakan om iri noh kototogod di Raja Rom.  Pinatai isio sabab noh do oupus isio do kotumbayaan disio.

Sundung do tinolungku om maso do magandad do patayon nga minongubat poh isio do iso sumandak. Sumandak diti nopo nga tanak tondu di upisor ii pinopotolungku disio.

Pogulu do pinatai isio, pinapaatod poh isio do iso sinuratan kumaa di sumandak do liningasan dau miampai do sain "Mantad di Bolontainnu".

Kotobian Tadau Bolontain kumaa di mangaramai do tadau diti. Toririmo noh daa do oupus tokou kumaa do kotumbayaan om sopikotulun.


Riporon;
http://ms.wikipedia.org/wiki/Hari_Valentine

Kapahabaran Dusun

"Kapahabaran' nopo nga kopononsunudan do kabar-kabar tosonong maya do totongonon, susuyan, sisindiron, sisindingon om nunu nopo i poinsurat toi pinosunud nopo. Boros diti naanu mantad patod boros 'habar' i kikomoyon do kabar tosonong.

Kapahabaran doun Dusun di pogulu nopo nga maya do susunud tu ingaa poh gia koilo do monurat ontok diri. Sundung do ingkaa, nokotilombus iti tu iri no ralan do paparati kumaa tangaanak kokomoi do kopoposion id pomogunan.

Otumbayaan oku do tulun Dusun di pogulu nopo nga haro nogi karalano do ponunurat nga awu nokosurat id watu toi id kulit-kulit do buru-buru. Ponunurat nopo diolo nga id roun do kayu i roitan do 'purak sambalik'. Roun diti luangan momoguno do sondulu om iti noh i gunoon diolo do mongintob om mongontong do koulah-ulahon tadau miagal do magadau, rumasam toi nunu nopo. Sinuratan diolo nopungaranan do 'pimato' tu momoguno do luang id roun. Nung posombolikon iti roun nga apalid nodi komoyon om rinoitan do 'purak sambalik' tu kotunud nung intaan mantad id boogian topurak. Soira nokoinggumu i pimato, tinimung iti om pinosuang id rugut nga obinromuk gia iti nga awu i natagak tu noowit iti gisom noh do baino.

Notungkusan iti tu tulun Dusun nga maid-laid nga mukod-sukod nogi toilaan om nokoruba nodi do tapui. Tapui diti nointutunan diolo maya do kinopiduntukon do duo watu. Dusun di pogulu nopo nga poposikit do tapui maya do duo watu topurak i piduntukon om haro gapas do giman (awu oku kosorou do nunu pongoroitan). Poninikit do tapui diti pinungaranan do 'titikan' tu popitutukon gia do posikit. Mantad do tapui, nokowonsoi do 'kuron' om i pimato diolo nokosurat id kuron. Kikotumbayaan do ponunurat 'abjad' A-B-C do baino nopo nga mantad do pimato tu maya do ponunurat id roun kayu, tantu do koundalih id kuron, id tolig do kuang (kinoyonon diolo).

Susuyan diti pinosusui do molohingku di toun 1987 poh om baino, kosorou ku noh om umbalai ku noh do mogihum nunu no sinuratan id roun nga iti noh nokitoku, http://id.wikipedia.org/wiki/Lontar. Sundung do misuai iti 'purak sambalik' om 'lontara' nga agayo kotumbayaanku do sinuratan diolo nopo diti nga mantad do karalano ponunurat 'pimato' doun Dusun om yolo nopo diti nga Dusun i di pogulu poh.

Komoiboros:

1. kapahabaran - kesusasteraan
2. totongonon - cerita mitos
3. susuyan - sejarah (cerita benar dalam bentuk lisan)
4. habar - berita baik
5. kabar - berita baik atau buruk (berita)
6. purak sambalik - sejenis daun kayu
7. rugut - bekas diperbuat daripada buluh
   
8. pimato - abjad Dusun menggunakan lubang dalam daun 'purak sambalik'
9. titikan - sebagai pemula api pada zaman dulu
10. kuron - pelbagai jenis pinggan mangkuk dan periuk belanga yang dibuat daripada tanah liat
11. kuang - gua
    

Gambar mantad: http://id.wikipedia.org/wiki/Aksara_Lontara

10 Tinungkusan Do Natagak

Di pogulu nopo, ogumu tinungkusun do tulun dusun nga baino ingaa nodi ngawi. Haro iso po daa tinungkusan dati nga iti nga okuri no minonungkus. Tinungkusan di natagak nopo nga;

1. Kotumbayaan - Naalanan nodi do kotumbayaan Kristian om Silam
2. Tuunion - Ingaa nodi tagung, sompoton, turali, tongkungon
3. Koubasanan - Ingaa nodi mamantang do tulun suai (sogit, babas), mamantang do susumuni om buru-buru. Naalanan nodi do mamantang tinumon di kaawuk.
4. Tana / Kinoyonon - Ingaa nodi tana sondiri. Tana dongkarajaan toi tana do tulun Sina nopo tomod. Milo gia do bolion wagas hilo id kadai.
5. Gaba - Ingaa nodi tungkasip, barait, wakid, tandus, dangol, sopuk, laa, tontiwil. Ingaa pimpig tu milo nodi momoli do manuk om tonsi id kadai Sina.
6. Walai - Ingaa nodi walai poring, sulap, winatang om oinsanan kowoyo-woyoon do walai koubasanan.
7. Kowoyo-woyoon koposion di osonong - Naalanan nodi do moniop dadah, 'seks bebas', pataam do tanak, momobog, monunsung do tulun, manakau, magampalas om mongudut.
8. Mamantang do sungkad-tukad - Naalanan nodi do koposion mimpori-pori tu awu asaru koruba di sungkad-tukad. Dau om dau, doho nopo nga doho.
9. Kagayaan ginawo - Okoro nodi ginawo do tulun Dusun tu ulak-ulakan do bansa suai. Nunu po gia haro? Sayau Dusun om rasuk Dusun poh nga awu kotutun. Ogumu nodi gia rasuk do mantad id 'kilang' om olumis nogi pananari do 'Urang Puti'.
10. Tongoilaan - Di pogulu nopo nga haro ponunurat tulun Dusun roitan do 'Pimato' nga natagak nodii tu naalanan do 'Alphabet' toi 'Abjad'. Tongoilaan momonsoi do tubat mantad do susumuni om suang talun miagal do 'bayaki' nga natagak nodi. Kokomoi do rombituon (astronomi) nga natagak nogi. Pongoroitan do 'tulandaat', 'gogor', 'misaang' om susuai poh nga awu nodi otunudan komoyon tu ingaa nodi monuduk.
    
11. Boros - Tumanud ponoriukan do Universiti Putera Malaysia 11.90% tanak tulun Dusun koilo do mimboros boros Dusun. 68.28 % i sumukod nogi karati nga awu koilo mimboros Dusun.
    

Tambahan pula, golongan tua sejak awal-awal lagi boleh disifatkan kurang prihatin tentang budaya sendiri tetapi lebih senang dengan budaya luar seperti pengucapan bahasa. Situasi ini ditujukkan oleh ketua keluarga yang banyak menggunakan bahasa Melayu bila berinteraksi dengan anak berbanding dengan bahasa ibunda.
(ETNIK DUSUN DI SABAH: Satu kajian kes di Kampung Lingkudau, Ranau, Pensyarah: Dr. Ezhar Tamam. Disediakan oleh: Hajimin Hj. Maslin, Dayang Hirdawaty Maarof , Yusof Rashman, Hasiah Hasnah Laumin dan Amirin @ Peter Dani)

Riporon: Kokomoi do ilo ko-10 http://www.sabah.net.my/nurfirdaus/universiti/kom3204silang.htm
Gambar mantad: http://gunsirit.com

I Linusuvon Om Tangon Vokon Do Rungus

‘I Linusuvon Om Tangon Vokon Do Rungus’ nulud di toun 2007. Iti nopo nga tinimungan do 30 totongonon Rungus iy koiso nogi do pinoimbulai . Haro totongonon di kotompuirak, tanong, ginaras do tongoondu, tangon dongkomulakan, tangon dontangaanak, om ponusuyan. Puralanboros tinaru Rungus diti kopokito kokomoi koubasanan om kolihison tinungkusan mananangon doid tinaru diti.

Montok kointalangan poinggonop, muhot di:
Puan Jaiton Saridi
Perpustakaan Negeri Sabah, Jalan Tasik,
Off-Jalan Maktab Gaya,
Luyang, 88300 Kota Kinabalu
No.Tel : 088-214828
E-mail : Jaiton.Saridi@sabah.gov.my

Tangon: Tunturu

Haro-haro kaka yolo iy Kodu-Kodu om iy Kinomulok do miambalut. Pogontian nodi iy Kodu-Kodu, kosusu nodi om pinungaranan do iy Tunturu. Iy Tunturu nopo diti nga tulun do nogonop kopio. Iy Kinomulok nga kitanak pinungaranan do iy Bulantoi.

Agayo nodi iy tanak di Kinomulok om pomboros noh do "Oh, lumayag oku nodi idi" kah. Om korongou nodi kaka di Tunturu iri nga pomboros noh, "Idi, ngoyon noh barasai yo Bulontoi do mongumbaya doho" kah. Koruhang nopo ngawi dio Bulontoi do lumayag nga yoloi Angkayu. Ih Bulontoi nopo noh nga osonong kumaa di Tunturu. Ih Tunturu nopo dii nga pinosuwang di Kodu-kodu id towu. Pinotongoi nogi di Kodu-kodu solinso sayat do sadur.

Ibok nodi kaka yolo do lumayag om papanaho noh iy padau nga awu kapanau.

"Atukoi, osorou ku mala nga iy Tunturu poh awu nakatanud" kaka Bulontoi, om ngoyo gantayo ih towu om pamanau nogi di kaka iy padau do sumoborong hilo id rahat. Korikot diri kaka hilod soborong rahat om mibok noh kawagu yolo iy Angkayu mongoi pongindapu-dapu.

Pogulu do lumayag kawagu yolo om poboros nodi iy Tunturu do "Posowiton oku noh dokoyu hiti disan do rahat." kah.

"Umm...pataamon tia noh, paakanan do kilau." kaka dioloi Angkayu.

"Osian boh gia iy Tunturu ti." kaka di Bulontoi.

Posowito nodi kaka di Bulontoi iy Tunturu hilo id disan do rahat. Iri nopo sayat do sadur nga tinanom di Tunturu hilo id disan do rahat. Atukoi, solinaid do sombulan noh moti kaka yolo do luminayag.

Ponguwa nodi iy sadur do ogumu tomod om misosowoli  podi kaka iy tikus do mongoi  pangakan di sadur gisom do naawi. Nga haro kaka noolu do iso tua  sadur do agayo kopio.

Ongoyon nodi di tikus nga ka di Tunturu "Ohom.... Awuku nodi kouyuhan nung awu dokoyu bolion" kaka. Poguliai nodi di tikus.

Korikot  nodi kawagu iy tikus. Pointangau do sopuk toniba-niba, om iri nodi niboli di tikus di sadur do tagayo

Kaawi nodi iy sadur om misoromo do nokoguli yo Bulontoi. Tolibai noh kawagu iy Tunturu nga koundorong nogi iri padau.

"Atukoi, osorouku nga awu nogima noowit iy Tunturu." kaka di Bulontoi.

"Patamon boh ino, nuh mah guna-guna dii Tunturu. Paakanan nopo kilau." kaka dii Angkayu.

"Osian iy boh dogima iy Tunturu dilo." kaka di Bulontoi om owito noh iy Tunturu om osonong nogi di do minamanau iy padau diolo.

Om korikot nodi yolo hilo id walai nga onuo diri di Tunturu iy sopuk om posopuko noh. Soira nokosopuk nga kosilih do rangkaya tomod iy Tunturu.

Yo iy Angkayu nopoh dii nga pihum-ihum diolo oh koburu-buruon.

Pinadalin mantad; Tangon-tangon Dusun, Kg. Nuntunan, Koningau




Komoiboros:

Dusun > Molayu

1. lumayag = belayar
2. padau = perahu
3. pongindapu-dapu = berniaga
4. Sayat = biji benih
5. Sopuk = sumpit
6. misoromo = kebetulan

Watu Agung Id Tambunan

Watu agung diti milo do ogungon miagal nopo do songkoogungan ot kouni-unio. Watu diti noimbulayan id bawang Pagalan poindoros do Kg. Solibog, Tambunan. Noimbulayan iti ontok di ponounan 1990 poh.

Baino, watu diti ginompi do sosongulun om haro kabayar do sumuang mongoi pongintong.

Ogumu tulun do otumbayaan kokomoi do moinat toi mantatamong do watu diti. Iti noh do nowonsoi kooturan kohompit do karalano sumuang id linimput toi sulap do watu agung diti miagal do;

• Pogoduhan tongoondu di mogontiyan do sumuang.
• Pogoduhan tongoondu di bandaton do sumuang.
• Mositi do pantangon iti watu. Okon ko songkoboros-boroson di tangaraat.

Iti no kokitanai do watu agung id Tambunan. Ilo nopo watu tagayo nga haro turu (toi kolobi) kouni-unio tumanud do hinonggo ot tuntungon.


Gambar mantad: http://marcy-scrapblog.blogspot.com/2011/01/jom-round-tambunan.html

Tadau Baino Tadau Tadtaru

Kopisanangan tadau Tadtaru kumaa mambabasa 1Dusun! Alansan yahai do ososogit kou miampai barakat do Minamangun.

Tadaumingguan do Dusun potimpuunon mantad Tontolu om suhutonon do Madsa. Tadau kotolu roitan do Tadtaru om iy kaapat roitan do Kurudu. Tadau kolimo gisom koturu monoroitan do Mirod, Kukuak om Tiwang.

Tadaumingguan do Kadazandusun diti pinalabus do Koisaan Publications.

Gambar mantad Patauboys

Isai sanganu do barait?

Barait nopo nga sinintunturu winonsoi mantad tuai. Haro barait di kisompon om haro nogi it poingarawang (ingaa sompon).

Kogunoon nopo do barait nga pangarangkat do nunu nopo miagal do tonsi mundok, tonsi do buru-buru, sada, parai om nunu nopo iy milo do porumposon.

Koubasan dii mongigintalun momoguno do bakakuk (sinapang) nopo nga mogoit do barait iy sinuangan do pinulu, bungkusan toi sigupan om kokoriu miagal do sonlopot takano toi wagas. Suai ko ilo, haro nogi dangol atarom do obilon. Tagal mogowit do lanjang tu iri wulu nga milo nogi pagansakan do takano.

Nung haro nopo okito do buru-buru, timbakon no iri. Olumaag nopo nasip, haro nodi boboon do muli, nga andang noh do mongintalun, somonu do muli kampis barait.



Barait pagarawang

















Barait winotikan



















Barait kisompon

















Barait nopunsuan do lansat









Haro baraitnu?


(Tangagambar do barait naanu mantad intonit. Pounsikou kumaa dii sanganu gambar)

Isai Haro Wakid?

Mamabo do wakid sinuangan do wulu (Gambar mantad: http://daerah-tambunan.blogspot.com/)

Wakid baragayo (tagayo) (Gambar mantad: http://www.panoramio.com/photo/5260800 )

Mamabo wakid nopunsuan kubis. Kakakat koh? (Gambar mantad: http://greatbosing.blogspot.com )

Alawa iy yumandak mamabo do wakid (Gambar mantad: http://erniekhairina.blogspot.com )

Iy minan nawagatan do puntih. (Gambar mantad: http://borneo-breezes.blogspot.com )

Disai dilo wakid? (Gambar mantad: http://tamparulisabah.wordpress.com )

Kaadat-adato Monombului Paganakan Di Napatayan

Posuratonku miagal diti tu haro kinaantakan di nawayaanku di kawawagu. Ontok nopo diti nga minidu pogun iy todu do koruhangku. Ogumu nodi kompinayan, sungkad-tukad om tangatambalut nokorikot do monombului.

It kumoiso nopo do nokorikot, tantu no do kompinayan. Korikot yolo diti do mongoi pongintong pogulu do lisokon (lobongon) iy napatai. Kumoduo nopo do korikot nga iy sungkad-tukad om tangatambalut. Suai ko rumikot yolo mongoi pongintong om manahak sokodung, kinorikatan diolo kopoingaan daa do kinosusaan di paganakan napataian tompinai maya do kotulungan karaja toi tusin.

Nung tompinai toi tambalut ko di napatai, soira do monombului id walai di paganakan napataian, soroho no do;

1. Rinumikot koh miampai ginawo do monokodung. Okon koh mongoi pogihad toi mongoi pongirak.
2. Sumambayang montok di tiagak
3. Manahak do boros sokodung kumaa di paganakan di napataian, miagal do"Siou dokoyu. Pogorison tokou noh ginawo."
4. Awu osonong do minguhot di paganakan napataian kokomoi di tiagak tu kopongoruhang nopo do koruolon ginawo montok di paganakan napataian. Pologoson nopo iy paganakan do monusui nung posusui dika.
5. Osonong daa do monoluod takanon toi tusin montok di paganakan napataian.
6. Kada andado tulun suai do monimpuun karaja it milo do wonsoyon, miagal do magansak-gansak toi mongolihung do piring. Timpuunai no nu iy milo nuh do wonsoion.
7. Awu iy daa kosudong do makan toi minum id walai di kinapatai nga nung haro no nokosodia, mongoi nopo akan / inum.

Nung sungkad-tukad ko di paganakan di napataian, soroho noh do;

1. Awu popouni tologod iy rodiu, tv, tuunion toi monomod do popologod tuni kurutut (korita) toi burutut (motosikal).
2. Nung haro karaja id labus do walai nga tingkadai poh. Rikot poh daa id walai paganakan di napataian do mongoi ponokodung diolo maya do karaja toi nunu nopo iy kagaanan ginawo do monokodung.

Nung paganakan ko di tiagak, soroho noh do;

1. Kada kadalaai do osoding tu iy tiagak koupusan tomod do kinoingan. Oinsanan tulun nga mongolos nopo do pomogunan.
2. Kada papasang do rodiu toi tv montok do intaan tulun ginumuan tu tulun di ruminikot id walai nu nopo nga mongoi pongintong di napatai om monokodung dia. Okon ko mongoi 'pongintong wayang'.
3. Atagakan ko do pomusarahan do naamot nopo om awu koilo nunu ot maan, nga ogumu kompinayan, sungkad-tukad om tangatambalut do monokodung diya.
4. Soroh-soroho no do nunu nopo mangan nuh. Kada do otingkolosuan gawoi do marau-arau mogonsok po toi.

Soira do olobong no iy napatai, osonong daa do rumikot mampai do sambayang id walai di napatai, solinaid do 7 tadau. Okon ko rumikot mongoi pamain judi solinaid do 7 tadau.

Alansan oku daa do opuliong douso om abarakatan do minamangun ot rusod di tiagak Gidio.

Sinompuru

Sinompuru nopo nga suki do pinogikogos. Gunoon do momuun lihing maso do karamaian.

Kotobian Tadau Kabansaan Ko-54

Ontok 31 Magus 1957, mangaramai tokou do kinouliton toun kopomorintaan sondiri do Malaya. Karamaian diti ramayon tumimpuun do tulan Magus om potilombuson gisom 16 Manom monikid toun tu ontok 16 Manom toun 1963 nopo nga tadau Malaysia.

Tadau Malaysia nopo nga tadau kinosuangon do Sabah om Sarawak id pomorintaan Malaya. Soira rinumuhang Sabah om Sarawak miampai Malaya, nopungaranan di pisaan diti sobaagi do Malaysia.

Ontok do kouliton tadau kamalayaan , mamason oku do Kotobian tadau kabansaan ko-54 kumaa toinsan tulun Malaysia. Kanou no mampai do popokiliu bondira Malaysia iy pinungaranan do 'Buris Mabang-babang'. Kanou no toinsanan popokiliu do buris mabang-babang id walai tokou. Alansan oku do otilombus noh daa pisokodungan do tulun tokou om toririmo do mogitabi-tabi.

Dusun Toi Ko Kadazan

Kogumuan tulun do baino oborulong do pongoroitan Kadazan toi Dusun. Pongoroitan Kadazan nopo nga kawawagu nowonsoi ontok pomorintaan di Tun Fuad Stephen, songulun tinurunan Dusun om Inggilis. Tumanud disio, Dusun nopo nga mogowit do korotion di koborulong tu id boros Malayu kirati do kabun toi ko pomutanaman. Otopot bo gia ilo nung woyoboros Malayu no boroson tokou do monikid tadau.

Nga baino, isai nopo it kikobun (Dusun kad Malayu) oroitan tomod do rangkaya. Otopot ilo nung gunoon tokou no kokobunan dilo do momutanom-tanom, nga nung pologoson, torukakang nopo sumuni. Kokito tokou dilo tulun bansa Timur (Om) mantad Indonesia it rumikot doid Sabah om morobuat. Iyolo no mongowit do butia mantad id pogun tokou gumuli id pogun diolo. Poingyon yolo doid sulap-sulap tokoro nung id Sabah nga tikid tulan popokirim yolo do tusin kumaa do tompinai diolo id Indonesia. Soira do muli yolo id Indonesia, kiwalai no yolo to tangagayo mantad no do konu-onuan di pinorobuatan diolo id Sabah. Mosikin toi kopio nung kikobun kou no?

Roroiton 'Dusun' di pogulu kikomoiyon nogi do tinimungan di ogirot piompinaian. Haro nogi minanahak do pomusarahan do kororoitai Dusun naanu mantad kororoitan 'dudun' it kikomoion mitoning do modop. Mantad dilo komoyon do Dusun nopo nga tulun di miompinai toi ogirot kopio piompinaian.

Nung roitan ko do Dusun Bundu-Liwan, kikomoion iri do ogirot piompinaian nu id paganakan di Bundu-Liwan. Mantad dilo ubasanan tokou daa do mangarait Dusun id pogulu do ngaran piompinaian tokou tu kikomoion ilo do 'tinimungan di ogirot piompinaian'.

Miagal doho tu nopungaranan pia do bansa Kadazan, tu tumanud no do surat kinosusuon, posunudonku kasari do Dusun oku tu otumbayaan oku do boros Dusun no ot boros piompinaian toi boros di kaanu do popisompuru do tulun Dusun.

Mantad baino, kada tokou koborulong mangarait do bansa Dusun toi bansa Kadazan tu nung bansa Kadazan tokou, milo tokou nogi do mimboros Dusun, Malayu, Inggilis, Sina toi nunu nopo. Olumaag no it nosusu sobaagi do bansa Dusun it koilo do mimboros Dusun! Tamangai tokou no boros tokou.

Yoku tulun Kadazan koilo mimboros Dusun!

Sing Lung Pai Do

Sundait (Malayu: Teka teki) nopo nga koubasanan pogiala-alaan maso do mongomot toi nunu nopo pitabangan miagal do mangasok, mongihang, mongogomos, monoud, maagasak om susuai poh. Pogialaan sundait toi misimbar-simbar sundait diti kapangaramai do karaja om kopongoling nogi do hinuyan morobuat toi kumaraja.

Umbalai gai do monimbar iti sundait.

1. Sing Lung Pai Do
2. Monguni koting-koting, monikid toun-toun
3. Tohun tumulud
4. Oniba watang-watang, milo momurunai
5. Oniba watang-watang, noompus do linopot
6. Sangadau managad, awu orongou lopok
7. Songol-songolon guas, opilapasan tuntu
8. Lopoton nu hiti, akanon id soborong rahat, kakal do alasu
9. Otomou di okoro, opurak di nosukod
10. Iso-iso torigi, hatus panding kumogos
11. Turali Di Yongongon, hatus ot monuridong

Iti no do baino. Oputan kawagu suai timpu.