Pason Kointutunan / Kabar Nopili

Kopisanangan kumaa toinsanan tompinai om tambalut Dusun. Minaanku pohoroo o bolog diti sobaagi do ponimungan di bobolog i pinosurat doid boros Dusun. Alansan oku kumaa do tongotompinai om tangatambalut di kiharo bolog toi ko nokoilo do haro bolog om nunu nopo iri pinosurat id boros Dusun toi ko Kadazan (Tulun Kadai /Tangara) do popoilo doho maya do bolog 'Iso Dusun' diti. Kanou no misokodung do popoingkakat babasaon do id tompok tunturu tu insan tadau, tulun Dusun om woyoboros Dusun nga kotongkop nogi id sompomogunan.  | 

TUTUMANUD

Tuesday, November 8, 2011

Okuri tulun do popindalin boros suai kumaa id boros Dusun tu modosi do kasala om pingirakan. Nunu nopo boros nga kikobolingkahangan ontok ponimpuunon do papadalin. Sundung dilo, awu tokou nopo potimpuunon mantad baino, otilombus moti do ingaa kotutukon.

Miagal diti boros Inggilis do podolinon id Malayu nga kotompuirak kababasaai do komoyon nga kuroyon poh tu awu poh gia nopongoh do papadalin.

Why Malaysian Government insists on using English for math and science?

This is because the whole world uses the language as an information and/or technology language. How dangerous it will be if we try to use Bahasa, especially in school. See example below:-

  1. Hardware = barangkeras = (Dusun: tangakakamot)
  2. Software = baranglembut = (Dusun: ponuang-nuang)
  3. Joy stick = batang gembira = (Dusun: tutunud)
  4. Plug and Play = cucuk dan main = (Dusun: porulukon om gunoon)
  5. Port = lubang = (Dusun:porulukan)
  6. Server = pelayan = (Dusun:monunulung)
  7. Client = pelanggan = (Dusun: momomoguno)

Podolino iti:

That server gives a plug and play service to the client using either hardware or software joystick. The joystick goes into the port of the client.

Id Malayu nopoh nga:

Pelayan itu memberi pelanggannya layanan cucuk dan main dengan menggunakan batang gembira jenis keras atau lembut. Batang gembira itu akan dimasukkan ke dalam lubang pelanggan.

Pinadalin do Google (translate by Google):

Pelayan yang memberi perkhidmatan plug and play kepada pelanggan dengan menggunakan kayu kegembiraan sama ada perkakasan atau perisian. Kayu kegembiraan pergi ke pelabuhan pelanggan.

Nung id woyoboros Dusun;

Iri monunulung manahak do kotulungan porulukon om gunoon montok do momomoguno mongguno do tangakakamot toi ponuang-nuang do tuntuduk. Tuntuduk mangan pootodo (poruluko) id porulukan do momomoguno.

Awu pondo daa koirakan id woyoboros Dusun kino?

Pogun Pomogunan Sompomogunan

Pogun pasok do tulun Dusun nopungaranan do Sabah. Sabah poinsuang id pomogunan Malaysia. Pomogunan poindoros id Malaysia nopo nga pomogunan Tailan, Singapur om Indon.

Oinsanan pomogunan poinsuang id sompomogunan do riniba diti. Riniba tokou pinungaranan do Sinunduan.

Id boros do Malayu nopoh nga;

Negeri asal orang Dusun dikenali sebagai Sabah. Sabah dimasukkan dalam negara Malaysia. Negara berhampiran Malaysia adalah negara Thailand, Singapura dan Indonesia.

Keseluruhan negara berada di atas bumi dalam dunia ini. Dunia kita dipanggil Bima Sakti.

Atukoi, Nakalantoi Koh

Haro iti taala-ala id intonit it milo simbaron do isai-isai nopo. Tomodoku noh do popinsala dit poninimbar nga korikot kasari id poom kampayatan. Id siriba diti nopo nga gambar do poom nokomoi iy milo do suangon hilo id http://www.planet49.com.my/cgi-bin/wingame.pl

Otopot boros di Chong Ke Ting dilo do okon ko songulun noh lumansan dilo wawa. Gisom di baino haroh no soginumu 32,000 orohian dilo om 52 piatus nopo nga nokotopot ponimbar.

Mimang noh gia do koinsanai tulun kotopot ponimbar tu haro intolu pogumbalan do monimbar id monikid ponguhatan. Haro tolu ponguhatan it pinasandad do sorotolu-tolu pomilian do sisimbar.

Friday, November 4, 2011

Kuda mangakan sakot

Haro songulun mongingira do mongintong karatas pongolukisan do songulun tanak sikul dau it nouruh kogobulan.

Sigu : Nunu linukis nu diti Gondu?
Gondu : Kuda mangakan sakot boh ilo, sigu.
Sigu : Hinonggo di sakot dau dilo?
Gondu : Naawi do nokotop dilo kuda.
Sigu : Om, nonggo di ot kuda dau?
Gondu : Nakapamanau noh. Minongoi pongkotop hilo sodu?
Sigu: ??? (Id ginawo, soputon daa ti nung pasagaon do Komontirian Balajaran)

Woyoboros di Nopupusan

Boros nopo nga ralan do mirumoh mooi do kopirati komoyon om kotunud tongoyon. Pomusarahai noh do pongkuro nung ingaa woyoboros id pomogunan tokou. Woyoboros mimbawor nga ingaa. Miagal kaanto do watu, awu mongogura toi mogisunsung-sunsung nopoh kaanto.

Umbalai gia nung songulun kono do koilo mimboros woyoboros Dusun om iri wokon nopoh nga awu nu di orotian woyoboros diolo. Yolo nga awu di minsingilo do nunu borosonnu tu ika nga awu koilo monuduk diolo. Miagal do dungau om tasu kaanto ka ngai do tulun nga osorou ku om kopirati poh dungau om tasu tu soira do mongusig ilo tasu, minsodu noh ilo dungau tu ka kaanto gia id ginawo di dungau om 'monogod doho do tumoning dau'.

PautanTumanud do Pisompuruan Koisaan Tangabangsa (PBB) monikid duo minggu, haro iso woyoboros atagak id pomogunan om soginumu 6,000 woyoboros maso noh do tumagak tu ingaa nodi monutur dilo.

Woyoboros di tumagak nodi nopo nga;

  1. Camikuro (Samikolo) - Haro 8 poh tulun koilo do mimboros. Pomitanan boros nopoh nga miagal do kawali (kuda), polyo (manuk), pato (patu), katujkana (kara), ma’nali (tasu), mishi (dungau) om waka (sapi). Oruhai noh do nopupusan woyoboros diolo tu nokolohing nodi iy monunutur om momoguno nodi yolo do woyoboros Sipanyol do monikid tadau.
  2. Dumi (Sotmali) -Dumi, iy koubasan do potuturon id bawang Tikan dan Rava, Nipol. Potuturon nogi id konuluhan do Kabupatin Khotang id timur do Nipol. Iti nopo nga woyoboros Kiranti, iso pangoh do boros Tibito-Burman. Miampai do soginumu 8 tulun monunutur di toun 2007, awu noh alaid om olimpupusan woyoboros diti.
  3. Ongota (Birali) - Ontok di toun 2008, haro 6 poh tulun koilo do mimboros id woyoboros diti nga sinokodung di songulun propisor mantad Unibositi Addis Ababa id Itopia do minonoriuk kokomoi do woyoboros diti.
  4. Liki (Moar) - Woyoboros diti potuturon id pulau Sarmi, Kabupatin Jayapura om Kansamatan Sarmi, ponong Indonesia. Ontok di toun 2007, noilaan maya do ponoriukan do soginumu 5 tulun koilo do monutur do woyoboros diti. Sundung di pogulu nopoh nga gunoon ot woyoboros diti id panambayangan.
  5. Tanima (Titawo) - Id Kopulauan Solomon, woyoboros Tanima diti gunoon id Pulou Vanikolo, Timotu Propinsi om id kokompungan Imua. Baino haro 4 poh tulun monutur dilo tumanud di ponoriukan ontok toun 2008. Tanima nopo nga woyoboros nokopiruhang mantad Austronisia om nogi Malayu-Polinisia Piintangaan-Timur, om Kolautan. Kogumuan diolo iy koilo do Tanima minundali momoguno do woyoboros Pijin toi Tianu. Boros Tanima nopoh nga miagal diti: wikini (papanaho), laro (kumaau), la vamora (montok karaja), om la munana (montok lumungata).
  6. Injirip Bantoid - nopo nga woyoboros id Nijiria.Nokoumbal do pinotutur id Kamirun nga baino awu nodi. Haro poh monunutur diti id Mambila miampai naralatan do woyoboros Ba dan Mvop. Ontok di toun 2007, haro 4 poh tulun di nokotongkud noh do koilo monutur.
  7. Siminuabi - potuturon id Uti, Kolorado, Souton Paiut, Utah, Arizona Utara, ponongkaabatan Nivada, om id bawang Colorado, Kaliponia. Sundung do ogumu poh daa tinaru Siminuabi nga tumanud di ponoriukan ontok toun 2007 pinopokito do haro 3 po tulun nosukod do koilo monutur . Boros nopo diolo kokomoi do poinsorili nga; kaiv (nuluhon), hucip (rahat), mahav (kayu), om tittvip (tana).
  8. Limirig (Pak, Bik, Sasar, Lion, Lim) - Woyoboros gunoon id Vanuatu,iso pulau id Pulau Lava Vanua, Samudra Pasipik kisinodu 1.000 kilomito id kosilahon Australia boogian utara. Boros di potuturon do 2 tulun ontok di toun 2008. Limirig kipangoh do apat kawo nga oinsanan nga nolimpupusan noh.
  9. Kaisana - iso woyoboros di gunoon id baang Japura, ponong Brajil. Korikot nopo di iy tulun Potugis id kinoyonon dilo nga haro poh 200 okoilo do monongkiboros diti woyoboros Kaisana. Ontok di toun 2006, haro songulun poh koilo do mimboros.
  10. Taushiro (Pinso) - nopo nga woyoboros poinsandad id poru. Potuturon id baang Tigri om baang Asayasu iri pantod do Ahuaruna. Nointutunan sobaagi do woyoboros minsonsondiri tu ingaa rolot id woyoboros do suai. koubasan diolo do mongintob iso gisom do hopod. Numbur iso roitan do 'washikanto'. Katalib nopo do hopod nga roitan do 'ashintu' miampai monuduk id tunturu do gakodnu. Ontok di toun 2008, maya do ponoriukan di paiapanau, haro poh songulun koilo do monutur do woyoboros diti.
Nah, awu tokou nopo mimparagat do monutur, monurat om mambasa id woyoboros Dusun nga korundun noh moti iti boros tokou.

Pinogonuan:
Bahasa yang hampir punah

Thursday, November 3, 2011

Sundait

Sundait nopo nga iri posunudon di monguhot om haro moninimbar do mongumbal mangarait. Kosoruan do orongou sundait ontok do mogitabang-tabang mongomot tu ilo no ralan do managak huyan mongomot. Id siriba diti, haro pipiro sundait it tinungkusan mantad di yodu om yaki tokou.
  1. Ogumu o kirop nga asio mato
  2. Mongokot nung kokoton
  3. Kosumbilingan o guas, kawagasan o tuntuh
  4. Waig id poring-poring, amu okunggu-kunggu
  5. Minsawat-sawat momiropuhan / momidompuran
  6. Soonlopot takano pinsolianan dot mangakan nga amu awi-awi
  7. Iri nogi pomolopot akanon nogi maha nogi it lopoton om pagarabon
  8. Id sodu kopo om talangon kono do tulang
  9. Atatak nopo yurangkaya tilombus tapatai, atatak nopo mosikin osodu noh kosimbulan
  10. Asadapan dot makan nga amu ayahan-yahan
  11. Lisok oku poh, lumisok ka om poimbulai ot busul
  12. Kitundu-undu timpurulu
  13. Atanom om momitonsi
  14. Okito tonomon om amu okito mananom
  15. Iduwahon ot pananaman om isinuku kolobuson suni
  16. Kidila timpurulu
  17. Iri nogi pomolopot apasa, iri nogi lopoton amu apasa
  18. Kisusu pokilok
  19. Minsawat-sawat, momilinopot
  20. Sing lung pai do
  21. Kirasuk di tokoro poh nga pobulagoi soira nosukod
  22. Monguni koting-koting, monikid toun-toun
Onuan do ponimbar do suai timpu. Umbalai poh dokoyu do monimbar.

Tuesday, November 1, 2011

Koritapui Nosorob

Putatan: Tuluh do koritapui nosorob soira nokosunsung do luri magagangkat do tumau. Kinaantakan diti naantakan id somok do Pontutuludan Kapal Sompomogunan (KKIA).

Kuritapui do sinakayon soginumu do 200 tulun dilo nakapaampai do koposindualan soginumu do 12 tulun. Oinsanan it nosindualan nakaatod noh id walai pongusapan Kuin Ilizobot (HQE).

Ontok kinaantakan dilo di jam ko-5:30 sosodopon konihab (31/10/2011), kogumuan di poinsakai nopo nga maso do poulian mantad karaja. Luri tangki do mangarangkat soginumu 27,000 litor tumau pitrol dilo nokoloput soira do nosunsungan id talun-alun do winonsoi komponi popoingkakat kawalaian. Kikotumbayaan do talun-alun diti nopo nga okon koh winonsoi do Jabatan Keretapi Negeri Sabah (JKNS) om ingaa pongontiwil soira do tumalib koritapui.

Tumanud di momuruan tagayo do koritapui JKNS, haro soginumu 70 talun-alun it sumoborong do ralan kuritapui winonsoi pinorianan do tongoulun. Koligogon talun-alun miagal dilo tu ingaa kasagaan mantad JKNS.

Gambar mantad: Dailyexpress om Berita Harian